Μία σημειολογική περιπλάνηση στην ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στο Παλλάς.
Του Ηλία Γιαννακόπουλου
«Οι λέξεις είναι η σκιά των δημιουργών. Οι πράξεις είναι η ουσία της ζωής, τα λόγια τα κοσμήματά της» (Baltasar Gracián)
Η παρουσία–εμφάνιση του κ. Τσίπρα στο Παλλάς προκάλεσε αντιτιθέμενα σχόλια και χαρακτηρίστηκε ως το πολιτικό γεγονός του μήνα – μέχρι το επόμενο, βέβαια.
Οι πολιτικοί αναλυτές αδυνατούν να την εντάξουν σε μία από τις συνήθεις εκδηλώσεις–συνάξεις. Κι αυτό γιατί έμοιαζε λίγο–πολύ με πολλές, αλλά σε τίποτα δεν ήταν κάτι καθαρό.
Ως βιβλιοπαρουσίαση προαναγγέλθηκε («ΙΘΑΚΗ»), αλλά οι περισσότεροι λίγα άκουσαν ή πρόσεξαν για το περιεχόμενο του βιβλίου του.
Ως εμφάνιση πρωτοεμφανιζόμενου πολιτικού έμοιαζε, αλλά τέτοια δεν μπορούσε να είναι, καθώς ο κ. Τσίπρας έχει μακρά πολιτική διαδρομή και έχει διατελέσει Πρωθυπουργός.
Ως πολιτική συγκέντρωση–εμφάνιση βαπτίστηκε, αλλά ο οικοδεσπότης δεν κάλεσε κανέναν για να «γευτεί» τα πολιτικά του μηνύματα. Στη βιβλιοπαρουσίαση μίλησε ως συγγραφέας (;).
Ως προεκλογική εκδήλωση χαρακτηρίστηκε, αλλά το «κόμμα» του ακόμη δεν αναγγέλθηκε· μόνο υπόρρητα δηλώθηκε. Εξάλλου, δεν διάγουμε επισήμως προεκλογική περίοδο – αν και στην Ελλάδα όλα μυρίζουν εκλογές.
Το πώς παρουσίασαν τα μέσα ενημέρωσης την εμφάνιση και την ομιλία του κ. Τσίπρα έχει μικρή σημασία. Τα φώτα της πολιτικής κριτικής εστίασαν κυρίως στο περιεχόμενο της ομιλίας του και δευτερευόντως στις ηχηρές πολιτικές «παρουσίες» ή και «απουσίες».
Επειδή, όμως, η ομιλία του είχε έντονο πολιτικό –όχι κομματικό– χαρακτήρα, με πολλά σημαινόμενα, κρίνεται σκόπιμη μία περιδιάβαση στο γλωσσικό–λεξιλογικό της σώμα. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος για να δηλώσει και να κοινωνήσει κάτι, τον χαρακτηρίζουν και τον αποκαλύπτουν.
«Τα μέταλλα αναγνωρίζονται από τον ήχο τους, οι άνθρωποι από τα λόγια τους»
(graffiti)
Στη σημειολογική ανάλυση που ακολουθεί επιχειρείται μία αποκρυπτογράφηση των πολιτικών επιδιώξεων του κ. Τσίπρα μέσω της συχνότητας χρήσης συγκεκριμένων λέξεων.
Πληθυντικός και Ενικός: «ΕΜΕΙΣ» και «ΕΓΩ»
Στο κείμενο κυριαρχεί ο Πληθυντικός αριθμός (48+ φορές). Στόχος του είναι να συνεγείρει συναισθηματικά το ακροατήριο και να το καταστήσει κοινωνό του πολιτικού οράματος. Υποδηλώνει συλλογικό αγώνα και κοινό στόχο.
Το «ΕΓΩ» οφείλει να συμπλέει με το «ΕΜΕΙΣ».
Παράλληλα, έντονη είναι και η παρουσία του Ενικού αριθμού (22 φορές). Εκεί ο κ. Τσίπρας υπερασπίζεται τον εαυτό του απέναντι στις αιτιάσεις, προβαίνει σε αυτοκριτική, αλλά και σε προβολή των θετικών πράξεων της διακυβέρνησής του. Η χρήση της λέξης «υπερήφανος» είναι χαρακτηριστική.
Ελλάδα, Δημοκρατία και Πολιτική
Κυρίαρχες είναι οι λέξεις που παραπέμπουν στην Ελλάδα:
ΕΛΛΑΔΑ (18 φορές), ΠΑΤΡΙΔΑ / ΠΑΤΡΙΩΤΙΣΜΟΣ (5), ΧΩΡΑ (5).
Η χρήση τους είναι αναμενόμενη, καθώς απευθυνόταν ως εν δυνάμει πρωθυπουργός στο ελληνικό κοινό. Λίγη δόση πατριωτισμού λειτουργεί πάντα πολλαπλασιαστικά.
Παρούσες φυσικά και οι έννοιες ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (16) και ΠΟΛΙΤΙΚΗ (20), δίνοντας στην ομιλία χαρακτήρα πολιτικού μανιφέστου ή ιδρυτικής διακήρυξης.
Οι ηχηρές απουσίες
Εντύπωση προκαλεί η περιορισμένη χρήση του όρου ΛΑΟΣ (5 φορές). Προφανώς για να αποφευχθεί η κατηγορία του λαϊκισμού.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή η σπάνια χρήση του όρου ΑΡΙΣΤΕΡΑ (3 φορές). Η στόχευση είναι σαφής: να μην τρομάξει το κεντρώο ή δεξιό ακροατήριο. Οι μνήμες του «πρώτη φορά Αριστερά» παραμένουν νωπές.
Περιορισμένη και η παρουσία της λέξης ΕΥΡΩΠΗ (3), κάτι που δεν εκπλήσσει, δεδομένης της γνωστής δυσανεξίας του Αλέξη Τσίπρα απέναντί της.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παντελής απουσία των όρων ΝΔ και του ονόματος του Πρωθυπουργού. Παρά την έντονη κριτική στην κυβέρνηση, αποφεύγεται συνειδητά η ονομαστική αναφορά. Μία σιωπή που ισοδυναμεί με απαξίωση.
Στόχος η Αντιπολίτευση
Ομοίως απουσιάζουν αναφορές σε κόμματα της αντιπολίτευσης, παρότι αυτά «στολίζονται» με χαρακτηρισμούς όπως:
«Κόμματα περίκλειστα στην αυταρέσκειά τους… να μείνουν πρώτοι στο χωριό».
Τα βέλη πλήττουν κυρίως το ΠΑΣΟΚ και τον πρόεδρό του, με στόχο την πολιτική του αποδόμηση και την απορρόφηση ψήφων ή στελεχών.
Τα «τέσσερα Α» και το «Νέο»
Ξεχωρίζουν τα τέσσερα «Α» του εθνικού σχεδίου Αναγέννησης:
Ανάπτυξη – Αναδιανομή – Ασφάλεια – Ανθεκτικότητα.
Σημαντική και η χρήση του επιθέτου «Νέος»:
Νέος Πατριωτισμός, Νέα Μεταπολίτευση.
Τελικά, όλα στη ζωή –και όχι μόνο στην πολιτική– είναι οι Λέξεις. Οχήματα της σκέψης και αγγελιοφόροι του εσωτερικού μας κόσμου.
Η ομιλία στο Παλλάς, ως άτυπη «ληξιαρχική πράξη γέννησης» ενός νέου κόμματος, ήταν επικοινωνιακά άρτια. Γι’ αυτό και κανείς από τους θιγόμενους δεν αντέδρασε.
Ίσως γιατί, όπως έλεγε ο Μπρετόν:
«Μία λέξη και όλα σώζονται. Μία λέξη και όλα χάνονται».
ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Για τη σημειολογία της εικόνας του εξώστη του Παλλάς και την παρουσία παλιών συντρόφων (Φάμελλος, Χαρίτσης κ.ά.), ίσως χρειαστεί ένα άλλο άρθρο.
