Blog «ΙΔΕΟπολις»
Ηλία Γιαννακόπουλου
Φιλολόγου
Και εγένετο η Ελλάς κράτος “Ανεξάρτητον”
Η Επανάσταση της 25ης Μαρτίου 1821 και η ανεξαρτησία της Ελλάδας (3 Φεβρουαρίου 1830 – Πρωτόκολλο του Λονδίνου)
Οι βολικοί εθνικοί μύθοι και η αδυσώπητη ιστορική αλήθεια
Διακόσια χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου (10–11 Απριλίου 1826), το κορυφαίο αυτό σύμβολο αυτοθυσίας και ελευθερίας εξακολουθεί να φωτίζει τη συλλογική μας μνήμη.
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε την αναγκαία συνθήκη για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, τη γενναία απαρχή ενός αγώνα που τον χαρακτήριζε η ακατάβλητη θέληση για Ελευθερία και εθνική ανεξαρτησία. Ωστόσο, η εθνική ανεξαρτησία δεν υπήρξε άμεσο και αυτονόητο αποτέλεσμα αυτής της εξέγερσης.
Διαμορφώθηκε μέσα από πολύπλοκες διεθνείς εξελίξεις και διπλωματικές ισορροπίες, που οδήγησαν στην αναγνώριση του ελληνικού κράτους το 1830. Το παρόν κείμενο επιχειρεί να αναδείξει αυτή τη σύνθετη πορεία από τη θυσία στη δικαίωση και να φωτίσει τη σχέση ανάμεσα στον αγώνα και την ιστορική του επιβεβαίωση.
«Η Ελλάς θέλει σχηματίσει κράτος ανεξάρτητον και θέλει απολαύει παντός πολιτικού, διοικητικού και εμπορικού δικαιώματος, το οποίον αρμόζει εις κράτος απολύτως ανεξάρτητον»
(Πρωτόκολλον του Λονδίνου, 3 Φεβρουαρίου 1830)
«Η Υψηλή Πύλη αναγνωρίζει την Ελλάδα ως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος, πλήρως αποσπασμένο από την Οθωμανική Αυτοκρατορία»
(Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, 21 Ιουλίου 1832)
Κάθε χώρα επιλέγει ως εθνική επέτειο ένα γεγονός που αποτελεί σταθμό στην ιστορική της πορεία ή την ημερομηνία που θεωρείται ως η «ληξιαρχική πράξη» γέννησης του κράτους της.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι δύο βασικές εθνικές επέτειοι —η 25η Μαρτίου και η 28η Οκτωβρίου— παραπέμπουν συμβολικά στην έναρξη της Επανάστασης και στην αντίσταση απέναντι στον φασισμό.
Ωστόσο, συχνά διατυπώνονται ενστάσεις, καθώς οι ημερομηνίες αυτές δεν ταυτίζονται με την κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας.
Η 25η Μαρτίου σηματοδοτεί την έναρξη του αγώνα, ενώ η 28η Οκτωβρίου το πνεύμα αντίστασης — όχι την ίδια την ανεξαρτησία.
Παρά τη σημασία τους, παραμένουν λιγότερο γνωστές άλλες κρίσιμες ημερομηνίες που σχετίζονται άμεσα με την πραγμάτωση της εθνικής ανεξαρτησίας, όπως:
- Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (3 Φεβρουαρίου 1830)
- Η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (21 Ιουλίου 1832)
- Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι
Στη συλλογική συνείδηση των Ελλήνων, η ελευθερία ταυτίζεται με την Επανάσταση του 1821. Ωστόσο, η πορεία προς την ανεξαρτησία υπήρξε μακρά και σύνθετη.
Οι στρατιωτικές νίκες συνέβαλαν καθοριστικά, αλλά δεν ήταν από μόνες τους αρκετές. Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν οι διπλωματικές παρεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων, οι οποίες, λειτουργώντας ως ένα είδος άτυπου διεθνούς οργανισμού, οδήγησαν τελικά στην ίδρυση του ελληνικού κράτους.
Οι σημαντικότεροι σταθμοί της πορείας προς την ανεξαρτησία:
- Συνθήκη Λονδίνου (1827)
- Ναυμαχία Ναβαρίνου
- Εμφύλιοι πόλεμοι (1823–1825)
- Εισβολή Ιμπραήμ
- Άφιξη Καποδίστρια
- Ρωσοτουρκικός πόλεμος
- Συνθήκη Ανδριανούπολης
- Μάχη της Πέτρας
- Δολοφονία Καποδίστρια
Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) αποτελεί την ιδρυτική πράξη του ελληνικού κράτους. Εισήγαγε, επίσης, την αρχή των εθνοτήτων στο διεθνές δίκαιο.
Ωστόσο, τα σύνορα του νέου κράτους ήταν περιορισμένα, γεγονός που προκάλεσε και την απογοήτευση του Καποδίστρια.
Το μεγάλο δίδαγμα
Η εθνική ανεξαρτησία δεν είναι μόνο αποτέλεσμα ηρωισμού.
Είναι αποτέλεσμα αγώνων, διπλωματίας και συγκυριών.
«Η φιλία αναπτύσσεται μεταξύ των ανθρώπων. Μεταξύ των κρατών υπάρχει μόνον το συμφέρον»
Η ελευθερία δεν είναι δεδομένη.
Είναι ένα διαρκές ζητούμενο που απαιτεί εγρήγορση.
«Λαοί που δεν γνωρίζουν την Ιστορία τους, είναι καταδικασμένοι να την ξαναζήσουν»
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Για πολλούς ιστορικούς, η Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (1832) έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί την πρώτη επίσημη συμμετοχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας.
ΠΡΟΣΘΕΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΕΙΣ
- Σπ. Ασδραχάς
- Ένγκελς
- Τζέιμς Μονρόε
- Καποδίστριας
A. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ (3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1830)
Άρθρο 1
Η Ελλάς αποτελεί ανεξάρτητο κράτος.
Άρθρο 2
Καθιερώνεται κληρονομική μοναρχία.
Άρθρο 3
Καθορίζονται σύνορα (Αχελώος – Σπερχειός).
Άρθρο 4
Οι Μεγάλες Δυνάμεις αναλαμβάνουν εφαρμογή.
Άρθρο 5
Η συμφωνία είναι δεσμευτική.
B. ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ (21 ΙΟΥΛΙΟΥ 1832)
Άρθρο 1
Αναγνώριση πλήρους ανεξαρτησίας.
Άρθρο 2
Σύνορα Άρτα – Βόλος.
Άρθρο 3
Καθιέρωση βασιλείας.
Άρθρο 4–8
Ρυθμίσεις διοίκησης, αποχώρησης στρατευμάτων, αποζημιώσεων και εμπορίου.
