Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Μία από τις πηγές προέλευσης της αποανάπτυξης είναι η αναζήτηση δημοκρατικότερου πολιτεύματος, σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, φέρνοντας σε ρήξη το πολιτικό, το εκπαιδευτικό και το τεχνολογικό σύστημα με τα οικονομικά συμφέροντα των αγορών. Η δημοκρατία θα πρέπει να δίνει περισσότερες δυνατότητες αυτοπραγμάτωσης και να ενισχύει τη διαφορετικότητα των τρόπων ζωής.
Κατά γενική ομολογία, η δημοκρατία δεν μπορεί να αναπτυχθεί μέσα στο καπιταλισμό, δεδομένου ότι η οικονομική και πολιτική ζωή διαμορφώνεται σύμφωνα με τα συμφέροντα μιας μικρής ομάδας ανθρώπων. Πέρα από τη πολιτική δημοκρατία, η αποανάπτυξη αναφέρεται επιπλέον στην οικονομική δημοκρατία, αναφέροντας την ως ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών της οικονομικής δύναμης, υποστηρίζοντας το δικαίωμα των πολιτών να συμμετέχουν ενεργά στην οικονομία, ανεξάρτητα από την κοινωνική κατάσταση, τη φυλή, το φύλο, κ.λπ..
Η αποανάπτυξη, θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της συνολικής στρατηγικής του μετασχηματισμού της καπιταλιστικής παραγωγής, των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας και γενικά όλων των οικονομικών δομών που απαρτίζουν το λεγόμενο σύστημα. Η οικονομία θα πρέπει να κάνει μια στροφή προς τα πίσω, να απεμπλακεί από την παγκόσμια οικονομία, γυρνώντας στην εποχή των μικρών επιχειρήσεων και της τοπικής παραγωγής. Στις μικρές επιχειρήσεις, η ατομική ιδιοκτησία είναι δίκαιη, σε αντίθεση με τις μεγάλες επιχειρήσεις, όπου η ατομική ιδιοκτησία λειτουργεί εις βάρος των καταναλωτών και των εργαζομένων. Η τοπική οικονομία θα πρέπει να είναι επικεντρωμένη στην ποιότητα της ζωής, στην παραγωγή υγιεινών τροφών και στον ελεύθερο χρόνο. Η έννοια της δημοκρατίας και του δημοκρατικού συστήματος στο δυτικό κόσμο, ενσαρκώθηκε και δομήθηκε μέσα από τα θεσμικά όργανα της ελεύθερης αγοράς, μέσα από τις λογικές της προόδου και της οικονομικής ανάπτυξης. Η αποανάπτυξη είναι μια λογική οικονομική συνέπεια της αναζωογόνησης της επανατοπικοποίησης, που πρέπει να οδηγήσει σε μια ισχυρή οικονομική επιβράδυνση. Ο όρος επανατοποικοποίηση αναφέρεται στην οικονομία, από τον Λατούς, εξηγώντας την επαναφορά της ζωής μας σε τοπικό επίπεδο. Ο Λατούς εξηγεί ότι η καταναλωτική κοινωνία και η παγκοσμιοποίηση του καπιταλισμού, οδήγησε την ανθρωπότητα στην υπέρβαση του οικολογικού αποτυπώματος. Έτσι προτείνει μία επιστροφή σε κοινοτικά πλαίσια διακυβέρνησης, όπου η παραγωγή των προϊόντων θα βασίζεται σε τοπική βάση.
Η αποανάπτυξη, περιλαμβάνει αυτάρκεις τοπικές οικονομίες υπό κοινωνικό έλεγχο, που δεν καθοδηγούνται από τις δυνάμεις της αγοράς ή το κίνητρο του κέρδους, στοχεύοντας σε ιδιαίτερα συνεργατικά και συμμετοχικά συστήματα. Αυτό που έχει σημασία είναι η αναζωογόνηση των κοινοτικών δεσμών, μέσω της επανατοπικοποίησης, θυμίζοντας αρκετά τις κοινωνικές σχέσεις των κατοίκων των χωριών. Οι οικονομίες μικρής κλίμακας που δημιουργούνται σε κοινοτικό επίπεδο, δημιουργούν άμεσες κοινωνικές σχέσεις χωρίς το αίσθημα της κερδοσκοπίας. Ο τοπικισμός αναφέρεται σε μια αποκεντρωμένη πολιτική εξουσία και δημοκρατία, που δημιουργείται ελεύθερα σε μία κοινότητα από ομάδες γειτονιάς, οργανώσεις κ.α.. Τέτοιου είδος κοινωνικές σχέσεις, δημιουργούνται από ομάδες στα πλαίσια της κοινωνίας των πολιτών, όπου αυξάνουν το κοινωνικό κεφάλαιο και τη διαδικασία εκδημοκρατισμού της κοινωνίας. Η επανατοπικοποίηση νοείται ως αυτάρκεις τοπικές οικονομίες και αποκεντρωμένη πολιτική, με έμφαση στη διεύρυνση της δημοκρατίας, ανανεώνοντας το σύνθημα των οικολόγων «σκέψου παγκόσμια, δράσε τοπικά».
Επιπρόσθετα, η αποανάπτυξη θεωρείται ως η απελευθέρωση της ζωής από τον ανταγωνισμό και τη κατανάλωση, προτάσσοντας ένα νέο κίνημα αντικουλτούρας, με μη εμπορευματοποιημένες κοινωνικές σχέσεις, θυμίζοντας τις αρχαίες αρετές, όπως τη φιλοξενία, τη φιλία, τη σεμνότητα, τη γενναιοδωρία και την επάρκεια. Στο έργο της αποανάπτυξης, η δημοκρατία βασίζεται σε δύο σημαντικούς στοχαστές, στον Κορνήλιο Καστοριάδη και στον Ιβάν Ίλιτς. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, το θεμέλιο της δημοκρατίας, είναι ο καθένας να ζει σύμφωνα με τα θέλω του, να έχει ισότιμη ψήφο στις αποφάσεις της πλειοψηφίας και να τις υπακούει.
Η βασική θέση του Ίλιτς, έχει να κάνει με την αντίστροφη σχέση της τεχνολογίας και της δημοκρατίας, δηλαδή η αύξηση του μεγέθους του συστήματος, δημιουργεί άνιση κατανομή της εξουσίας. Ο Ίλιτς πίστευε ότι μία κοινωνία είναι ευχάριστη για τον χρήστη, όταν η τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλους. Η κατάλληλη τεχνολογική ανάπτυξη, είναι αυτή που μειώνει τις οικολογικές επιπτώσεις, ενισχύει την αυτονομία και είναι διαθέσιμη για όλους. Με άλλα λόγια, μόνο μικρά συστήματα μπορούν να είναι δημοκρατικά και συλλογικά ελεγχόμενα, διότι τα πολύπλοκα συστήματα, είναι γνωστά μόνο στους εμπειρογνώμονες και έτσι διαβρώνεται η δημοκρατία, καθώς ο πληθυσμός στο σύνολό του, πρέπει να εμπιστεύεται τη θέλησή τους.
Από την άλλη μεριά, ο Καστοριάδης αναφέρεται στην αυτονομία και τη χαρακτηρίζει ως ένα πρόταγμα, για μία κοινωνία όπου οι πολίτες θα συμμετέχουν ενεργά και ισότιμα, από τη νομοθεσία μέχρι τη διακυβέρνησή της. Η αυτονομία προτείνει εξωκοινοβουλευτικούς τρόπους ζωής μη εξουσιαστικών σχέσεων, που επικεντρώνονται στη τοπική συλλογική αυτοδιαχείριση. Έτσι η θέσμιση της κοινωνίας, θα γίνει δικό της δημιούργημα. Υπό αυτό το πρίσμα, η έννοια της αυτονομίας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως παρόμοια με τη δημοκρατία ή καλύτερα με την άμεση δημοκρατία.
Μια ριζοσπαστική πολιτική της αυτονομίας, πρέπει να στηρίζεται στην ανακατανομή των πόρων, της εξουσίας και τη λήψη αποφάσεων εντός των συλλογικοτήτων της κοινότητας. Ο Καστοριάδης θεωρεί, ότι η άμεση δημοκρατία για να είναι επιτυχημένη σε πολιτικό επίπεδο, θα πρέπει οι άνθρωποι να κυβερνούν σε όλους τους τομείς, έχοντας συλλογική διαχείριση των μέσων παραγωγής και κοινωνικοποιώντας τα μέσα παραγωγής. Η αυτονομία, βασίζεται σε ένα συλλογικό σχέδιο, που διαμορφώνει τον τρόπο ζωής αλλά και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Αλέξανδρος Κόρπας Πρελορέντζος
