Το φάρμακο ηλικίας 4.000 ετών, που χρησιμοποιείται κυρίως για την αντιμετώπιση του πόνου, φαίνεται πως αποτρέπει τον σχηματισμό ορισμένων όγκων και περιορίζει την εξάπλωσή τους στο σώμα — ευρήματα που ήδη αλλάζουν τις πολιτικές υγείας.
Ο Νικ Τζέιμς, Βρετανός κατασκευαστής επίπλων γύρω στα 45, άρχισε να ανησυχεί σοβαρά για την υγεία του όταν η μητέρα του πέθανε από καρκίνο και ο αδελφός του, μαζί με άλλα μέλη της οικογένειας, εμφάνισαν καρκίνο του εντέρου. Υποβλήθηκε σε γενετικό έλεγχο και διαπιστώθηκε ότι φέρει ένα ελαττωματικό γονίδιο που προκαλεί το Σύνδρομο Lynch, μια πάθηση που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης αυτού του τύπου καρκίνου.
Η βοήθεια ήρθε από ένα απρόσμενο μέρος: ο Τζέιμς έγινε ο πρώτος άνθρωπος που συμμετείχε σε κλινική δοκιμή η οποία εξέταζε αν μια καθημερινή δόση ασπιρίνης — του γνωστού παυσίπονου χωρίς συνταγή — μπορεί να προστατεύσει από την εμφάνιση καρκίνου.
Ανάλογα με τη μετάλλαξη, το 10% έως 80% των ατόμων με Σύνδρομο Lynch θα εμφανίσουν καρκίνο παχέος εντέρου στη διάρκεια της ζωής τους. Ωστόσο, μέχρι στιγμής τα νέα για τον Τζέιμς είναι ενθαρρυντικά. «Παίρνει ασπιρίνη εδώ και δέκα χρόνια και μέχρι τώρα δεν έχει εμφανίσει καρκίνο», λέει ο καθηγητής κλινικής γενετικής Τζον Μπερν του Πανεπιστημίου του Νιούκαστλ, επικεφαλής της μελέτης.
Μοιάζει σχεδόν απίστευτο, όμως εδώ και χρόνια υπήρχαν ενδείξεις ότι το φάρμακο ίσως μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης ή εξάπλωσης του καρκίνου του παχέος εντέρου. Τον τελευταίο χρόνο, μια σειρά νέων μελετών και κλινικών δοκιμών ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτά τα στοιχεία.
Ορισμένες χώρες έχουν ήδη τροποποιήσει τις ιατρικές οδηγίες τους ώστε να περιλαμβάνουν την ασπιρίνη ως πρώτη γραμμή προστασίας για άτομα υψηλού κινδύνου — πάντοτε όμως υπό ιατρική παρακολούθηση. Και πλέον οι επιστήμονες αρχίζουν να κατανοούν γιατί έχει αυτή τη μυστηριώδη δράση.
Ρίζες στην αρχαιότητα
Τα νεότερα ευρήματα δίνουν μια εντυπωσιακή νέα διάσταση στην ιστορία ενός από τα αρχαιότερα και αποτελεσματικότερα φάρμακα της ανθρωπότητας.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν πήλινες πινακίδες 4.400 ετών από την αρχαία πόλη Νιππούρ της Μεσοποταμίας, στο σημερινό Ιράκ, όπου καταγράφονταν θεραπείες από φυτικά, ζωικά και ορυκτά συστατικά. Ανάμεσά τους υπήρχαν οδηγίες για μια ουσία που προερχόταν από την ιτιά.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ιτιά περιέχει σαλικίνη, την οποία ο οργανισμός μετατρέπει σε σαλικυλικό οξύ — ουσία που ανακουφίζει από τον πόνο. Η δομή της μοιάζει πολύ με τη σύγχρονη ασπιρίνη, δηλαδή το ακετυλοσαλικυλικό οξύ, αν και ήταν πιο ερεθιστική για το στομάχι. Παρόμοια θεραπεία χρησιμοποιούσαν και οι Αιγύπτιοι, οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι.
Η σύγχρονη επιστημονική μελέτη της ουσίας ξεκίνησε το 1763, όταν ο Άγγλος κληρικός Έντουαρντ Στόουν ενημέρωσε τη Βασιλική Εταιρεία για τις αντιπυρετικές ιδιότητες της αποξηραμένης σκόνης φλοιού ιτιάς. Περίπου έναν αιώνα αργότερα, οι επιστήμονες κατάφεραν να συνθέσουν το λιγότερο διαβρωτικό ακετυλοσαλικυλικό οξύ, που κυκλοφόρησε εμπορικά με την ονομασία Bayer.
Από την καρδιά στον καρκίνο
Έναν ακόμη αιώνα μετά, οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι η ασπιρίνη βοηθά και στην πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων. Μειώνει τον κίνδυνο θρόμβων, αραιώνοντας το αίμα και κάνοντας τα αιμοπετάλια λιγότερο «κολλώδη». Για τον λόγο αυτό, οργανισμοί όπως το NHS στο Ηνωμένο Βασίλειο συστήνουν χαμηλές ημερήσιες δόσεις σε άτομα με υψηλό κίνδυνο εμφράγματος ή εγκεφαλικού.
Το 1972 εμφανίστηκαν οι πρώτες ενδείξεις για πιθανή αντικαρκινική δράση. Μελέτη σε ποντίκια με καρκινικά κύτταρα έδειξε ότι η ασπιρίνη στο νερό τους μείωσε σημαντικά τον κίνδυνο μετάστασης.
Τα πιο ισχυρά στοιχεία μέχρι σήμερα
Το 2020, ο Τζον Μπερν δημοσίευσε μεγάλη τυχαιοποιημένη μελέτη με 861 ασθενείς με Σύνδρομο Lynch. Μετά από δεκαετή παρακολούθηση, διαπιστώθηκε ότι όσοι έπαιρναν καθημερινά 600 mg ασπιρίνης για τουλάχιστον δύο χρόνια είχαν σχεδόν μισό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου παχέος εντέρου.
Σε νεότερη μελέτη, τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη χαμηλότερη δόση (75–100 mg) ίσως είναι εξίσου αποτελεσματική ή και καλύτερη.
Παράλληλα, στη Σουηδία, μελέτη σχεδόν 3.000 ασθενών που είχαν ήδη χειρουργηθεί για καρκίνο παχέος εντέρου έδειξε ότι όσοι έλαβαν 160 mg ασπιρίνης ημερησίως είχαν λιγότερο από τον μισό κίνδυνο υποτροπής.
Τα ευρήματα αυτά οδήγησαν ήδη σε αλλαγές πρακτικής: στο Ηνωμένο Βασίλειο τα άτομα με Σύνδρομο Lynch συνιστάται πλέον να ξεκινούν ασπιρίνη από νεαρή ηλικία, ενώ στη Σουηδία οι ασθενείς με καρκίνο εντέρου ελέγχονται για συγκεκριμένες μεταλλάξεις ώστε να λαμβάνουν χαμηλή δόση όταν ενδείκνυται.
Πώς δρα;
Ο ακριβής μηχανισμός παραμένει υπό διερεύνηση. Η ασπιρίνη φαίνεται να δρα τόσο μέσα όσο και έξω από τα κύτταρα.
Ένας πιθανός μηχανισμός αφορά το ένζυμο COX-2, το οποίο σχετίζεται με την παραγωγή προσταγλανδινών που ενεργοποιούν μονοπάτια ανεξέλεγκτης κυτταρικής ανάπτυξης.
Άλλη θεωρία συνδέεται με τη θρομβοξάνη Α2, ουσία που βοηθά στην πήξη του αίματος. Επειδή η ασπιρίνη την αναστέλλει, ίσως κάνει τα καρκινικά κύτταρα πιο ορατά στο ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε να καταστρέφονται πριν εξαπλωθούν.
Πρέπει να τη λαμβάνουν όλοι;
Εδώ οι ειδικοί είναι πιο επιφυλακτικοί. Παρότι κάποιοι θεωρούν ότι τα οφέλη για καρδιά και καρκίνο δικαιολογούν ευρύτερη χρήση, οι περισσότεροι τονίζουν ότι η ασπιρίνη δεν είναι ακίνδυνη.
Μπορεί να προκαλέσει δυσπεψία, έλκη, εσωτερική αιμορραγία ή ακόμη και εγκεφαλική αιμορραγία. Επιπλέον, δεν φαίνεται να λειτουργεί σε όλους τους ανθρώπους ή σε όλους τους τύπους καρκίνου.
Γι’ αυτό το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: η τακτική λήψη ασπιρίνης πρέπει να γίνεται μόνο μετά από ιατρική συμβουλή και εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου.
Πηγή: BBC
