Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Σε αυτό το άρθρο θα συνεχίσω την αμφισβήτηση του παραλληλισμού του Α.Ε.Π με την κοινωνική ευημερία. Στην ουσία είναι η συνέχεια του άρθρου, στο enallaktikos.gr «Εναλλακτικοί δείκτες ευημερίας και το Α.Ε.Π». Το Α.Ε.Π. αναπτύχθηκε κατά τη μεταπολεμική εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήθηκε ως ένας τρόπος αξιολόγησης που αναφερόταν στην «πρόοδο» των εθνών μέσα από διεθνείς συγκρίσεις του κατά κεφαλήν Α.Ε.Π.
Στο προηγούμενο άρθρο, με τον ίδιο τίτλο, που ήταν το πρώτο μέρος, σταμάτησα στην κριτική του Α.Ε.Π. από ένα βελτιωμένο δείκτη ευημερίας, τον I.S.E.W. (Index of Sustainable Economic Welfare). Τα οφέλη του Δείκτη Βιώσιμης Οικονομικής Ευημερίας είναι πρώτον, ότι η προσωπική καταναλωτική δαπάνη αντιπροσωπεύει την ανισότητα, δεύτερον, λαμβάνονται υπόψη η αξία των μη εμπορικών δραστηριοτήτων, καθώς και οι υπηρεσίες που παρέχονται από τα διαρκή καταναλωτικά αγαθά και τρίτον, οι μειώσεις γίνονται για να αντιπροσωπεύουν το κόστος των ανεπιθύμητων παρενεργειών της οικονομικής ανάπτυξης.
Ο δείκτης I.S.E.W. στη συνέχεια ονομάστηκε G.P.I. που σημαίνει γνήσιος δείκτης προόδου (Genuine Progress Indicator). Παρακάτω βρίσκεται ο τύπος του G.P.I.:
GPI = Cadj + G + W − D − S − E – N
- Όπου Cadj αναφέρεται στην προσαρμοσμένη προσωπική κατανάλωση
- Όπου G είναι η αύξηση του κεφαλαίου
- Όπου W προσδιορίζει τις μη χρηματικές εισφορές πρόνοιας
- Όπου D είναι οι αμυντικές δαπάνες
- Όπου S προσδιορίζει την εξάντληση του κοινωνικού κεφαλαίου
- Όπου Ε το κόστος της υποβάθμισης του περιβάλλοντος
- Όπου Ν είναι η εξάντληση του φυσικού κεφαλαίου
Οι δείκτες G.P.I. και I.S.E.W. υπολογίζουν ακριβέστερα τα κόστη και τα οφέλη της ανάπτυξης. Ο δείκτης G.P.I. δείχνει ότι από το 1970 τα οφέλη της οικονομικής ανάπτυξης, αντισταθμίζονται πλήρως από την αύξηση των ανισοτήτων, της επιδείνωσης των περιβαλλοντικών συνθηκών και της πτώσης της ποιότητας της ζωής.
Ένας ακόμα εναλλακτικός δείκτης είναι αυτός της Ανθρώπινης Ανάπτυξης (Human Development Index). Ο δείκτης H.D.I. είναι ένα μέτρο που απαρτίζεται από το προσδόκιμο ζωής, το μορφωτικό επίπεδο και το επίπεδο διαβίωσης. Η δημιουργία του προήλθε διότι το Α.Ε.Π. δεν λαμβάνει υπόψη του τις επιπτώσεις των διαφόρων μορφών κοινωνικής ανισότητας στην ευημερία. Οι μελέτες για την ανθρώπινη ανάπτυξη, παρουσιάζουν μια λεπτομερή ποικιλία πληροφοριών, ενώ παρέχουν μία συνοπτική εικόνα της ανθρώπινης ανάπτυξης πέρα του δείκτη του Α.Ε.Π. και της οικονομικής ανάπτυξης. Ο λόγος που το H.D.I. δεν έχει γίνει ένας γενικός δείκτης ανάπτυξης, οφείλεται στη συνιστώσα του εισοδήματος. Το εισόδημα χρησιμεύει ως υποκατάστατο για ορισμένες από τις σημαντικές πτυχές της ποιότητας ζωής. Όμως, σε συζητήσεις γύρω από την ευτυχισμένη αποανάπτυξη ο ρόλος του εισοδήματος και του πλούτου αποσυνδέεται από την υποκειμενική ευτυχία, προσφέροντας επιχειρήματα ενάντια στη σύνδεση οικονομικής ανάπτυξης, σε όρους Α.Ε.Π. και της ευτυχίας.
Πλέον, η ελεύθερη οικονομία της αγοράς έχει γίνει μια θρησκευτική πίστη για πολιτικούς, των οποίων η εμμονή τους είναι προσκολλημένη στην αύξηση του Α.Ε.Π., την ανταγωνιστικότητα των οικονομικών παραγόντων και την ευελιξία των αγορών εργασίας, παραμελώντας το καλύτερο συλλογικό βιοτικό επίπεδο και την προστασία του περιβάλλοντος.
Η κριτική προς τον δείκτη του Α.Ε.Π. ξεκινάει από μεγάλους στοχαστές, όπως τον Αντρέ Γκόρζ, όπου ασκεί κριτική στον δείκτη του Α.Ε.Π. ως μετρητή της κοινωνικής ευημερίας, αναφέροντας ως παράδειγμα ότι τα τροχαία ατυχήματα αυξάνουν το Α.Ε.Π. μίας χώρας. Επίσης, μόνο ορισμένες από τις συναλλαγές στην καθημερινή μας ζωή τυχαίνει να μετρούνται σε χρήμα και ως εκ τούτου συμβάλλουν στο Α.Ε.Π., με αποτέλεσμα να θεωρείται μονοδιάστατος δείκτης για τη κοινωνία. Αν και το Α.Ε.Π. συνεχίζει να αυξάνεται στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες, οι δείκτες κοινωνικής ευημερίας όπως ο Γνήσιος Δείκτης Προόδου έχει παραμείνει στάσιμος από το 1970.
Σε αντίθεση με τη νέο-κλασσική οικονομία, η αποανάπτυξη θεωρεί σημαντικούς παράγοντες για την ευημερία, τη προσωπική ευεξία, τις κοινωνικές σχέσεις και τη ποιότητα ζωής. Επίσης, ο Αντρέ Γκόρζ αναφερόμενος στον «ελαττωματικό» δείκτη του Α.Ε.Π., εξηγεί ότι οι οικιακές εργασίες δεν προσμετρούνται στο Α.Ε.Π. Ένα σύνολο δεικτών που έχει παρουσιαστεί, από τα μέσα του 2008, εξηγεί ότι η οικονομική ύφεση, έχει μετατραπεί σε μια παγκόσμια κρίση στις αγορές. Το Α.Ε.Π., η βιομηχανική παραγωγή και κατανάλωση έχουν μειωθεί απότομα σχεδόν σε κάθε χώρα, ενώ η ανεργία συνεχίζει να αυξάνεται σταθερά.
Το πολιτικό μοντέλο που προτείνεται ως εναλλακτικό και ταυτόχρονα ριζοσπαστικό, είναι της ευτυχισμένης αποανάπτυξης, δηλαδή η προώθηση της συνεργασίας, σε αντίθεση με τον ανταγωνισμό, σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο. Η πρόοδος θα πρέπει να μετράται από νέα κριτήρια, όπως είναι η οικοδόμηση της κοινότητας, η συλλογική δράση και η κατασκευή νέων υποδομών παροχής, όπου η ευημερία δεν θα είναι συνδεδεμένη με την κατανάλωση.
Οι βασικές επικρίσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη, είναι προσανατολισμένες στο γεγονός ότι σε όλες τις περιστάσεις, η αύξηση συνεπάγεται ένα αυξανόμενο ποσοστό της ενέργειας και της ζήτησης υλικού, που αναπόφευκτα παράγει την εξάντληση των πόρων και των περιβαλλοντικών ζημιών. Το Α.Ε.Π. θεωρείται ένα απλό μέτρο της οικονομικής δραστηριότητας και ένας δείκτης, μεταξύ πολλών της κοινωνικής ευημερίας, που για αρκετά χρόνια είχε παραλληλιστεί με την ποιότητα της ζωής. Όμως, οι ανθρώπινες δραστηριότητες, μέσα από τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και τις σχέσεις δεν υπολογίζονται στο σύστημα της αγοράς, ενώ έχουν θετικό αντίκτυπο για την ευημερία.
Σε επόμενα άρθρα θα αναδείξω πολλές πτυχές της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, όχι απαραίτητα αυτή της αγοράς, αλλά όπως λένε στην Λατινική Αμερική, διάφορες οικονομίες της αλληλεγγύης και πως συνοδεύονται με το κίνημα της αποανάπτυξης για μια οικονομία πέρα του καπιταλισμού.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο παρακάτω link:
https://enallaktikos.gr/enallaktikoi-deiktes-eyimerias-kai-to-a-e-p/
Αλέξανδρος Κόρπας Πρελορέντζος
13/12/25
