Blog «ΙΔΕΟπολις»
Ηλία Γιαννακόπουλου
Φιλολόγου
Πόλεμος στο Ιράν: Μία άλλη εκδοχή της «Παγίδας του Θουκυδίδη»
ΙΡΑΝ: Θύτης ή Θύμα;
Παρακολουθώντας κανείς τα χτυπήματα που δέχεται το Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εύκολα διερωτάται ποιο είναι το επίδικο όλων αυτών των πολεμικών επιχειρήσεων που τείνουν να γενικευτούν, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την περιοχή του Περσικού Κόλπου και όχι μόνον.
Οι ΗΠΑ, δια στόματος Τραμπ, κατηγορούν το Ιράν για την απόφασή του να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Επιπρόσθετα, καταγγέλλουν την Τεχεράνη ότι ενισχύει οργανώσεις όπως οι Χούθι και η Χεζμπολάχ, οι οποίες υπονομεύουν την ασφάλεια και τα συμφέροντά τους.
Αυτές είναι οι ομολογημένες και επισήμως διατυπωμένες αιτίες της πυραυλικής επίθεσης των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Οι μη ομολογημένες –και ίσως οι πιο αληθινές– μπορεί να σχετίζονται με τον στόχο των ΗΠΑ να δημιουργήσουν προβλήματα στην οικονομία της Κίνας, η οποία εισάγει από το Ιράν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου.
Οι φόβοι των ΗΠΑ ότι το Ιράν θα καταστεί πυρηνική δύναμη δεν ευσταθούν, γιατί πουθενά και από κανέναν διεθνή οργανισμό δεν προβλέπεται ποιες χώρες επιτρέπεται να έχουν πυρηνικά όπλα και ποιες όχι. Κι αν υπάρχει τέτοια πρόβλεψη, είναι αυθαίρετη, μεροληπτική και άδικη για προφανείς λόγους.
Αφελώς θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος: με ποια επιχειρήματα μία πυρηνική δύναμη απαγορεύει σε μια άλλη χώρα να αποκτήσει πυρηνικά όπλα; Μήπως φοβούνται ότι το Ιράν, ως πυρηνική δύναμη, δεν θα κάνει σωστή χρήση αυτών;
Αλλά πώς ξεκινάς έναν πόλεμο με βάση υποψίες για μελλοντική χρήση όπλων; Από πότε ένας πόλεμος δικαιώνεται από υποθέσεις για τον αντίπαλο; Και γιατί ένα κράτος να απαγορεύει στον αντίπαλό του να διαθέτει τα ίδια όπλα με αυτό; Ποια λογική και ποια ηθική στηρίζει κάτι τέτοιο;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν είναι αυταρχικό και καταπιέζει τον λαό του και γι’ αυτό έκρινε τη θανάτωση του Χαμενεΐ ως επιβεβλημένη. Περίεργη, αλήθεια, αιτιολόγηση για μια πυραυλική επίθεση.
Το Ιράν, δηλαδή, είναι η μοναδική χώρα με αυταρχικό καθεστώς; Μια ματιά ακόμη και στην Ευρώπη θα αρκούσε για να δείξει το έωλο αυτού του επιχειρήματος.
Και αν πράγματι το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης είναι αυταρχικό, από πού αντλεί το δικαίωμα ο κ. Τραμπ να αποφασίζει μόνος του για την αλλαγή του; Από ποιο ηθικό και αξιακό σύστημα νομιμοποιείται να χρησιμοποιεί τη δολοφονία του θρησκευτικού ηγέτη Χαμενεΐ ως μέσο αλλαγής καθεστώτος;
Μήπως αυτή η επιλογή συνιστά ένα «προληπτικό μήνυμα» προς κάθε αυταρχικό ηγέτη του πλανήτη;
Να εικάσουμε ότι η επόμενη αλλαγή καθεστώτος θα γίνει σε κάποια χώρα της Αφρικής που, κατά σύμπτωση, διαθέτει και «σπάνιες γαίες» ή άλλους πολύτιμους φυσικούς πόρους;
Οι αναφορές του κ. Τραμπ περί διαχρονικών απειλών του Ιράν εναντίον των ΗΠΑ δύσκολα μπορούν να θεωρηθούν σοβαρή αιτία πολέμου, αν συνυπολογίσουμε τα στρατιωτικά μεγέθη των δύο χωρών.
Οι επιθέσεις του Ισραήλ
Ας έρθουμε τώρα στις επιθέσεις του Ισραήλ.
Εδώ θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος ότι υπάρχουν βάσιμα επιχειρήματα για τα στρατιωτικά χτυπήματα του Ισραήλ, στο βαθμό που το Ιράν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι στόχος του είναι η εξαφάνιση του κράτους του Ισραήλ.
Εξάλλου, δεν αποτελεί μυστικό ότι τόσο η Χαμάς όσο και η Χεζμπολάχ και οι Χούθι αποτελούν το «μακρύ χέρι» του Ιράν στις επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ. Αυτά είναι ιστορικά γεγονότα και όχι απλές εκτιμήσεις.
Η απορία ενός αφελούς είναι: γιατί υπάρχει αυτή η έχθρα μεταξύ των δύο χωρών;
Συνήθως οι συγκρούσεις εμφανίζονται μεταξύ κρατών που συνορεύουν. Το Ιράν και το Ισραήλ δεν έχουν κοινά σύνορα. Πώς προέκυψε αυτή η βαθιά εχθρότητα;
Η θρησκευτική διαφορά από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει μια τέτοια αντιπαλότητα μεταξύ δύο μη όμορων κρατών.
Το Ισραήλ, μετά από δεκαετίες συγκρούσεων, βρήκε ένα modus vivendi με την Αίγυπτο και την Ιορδανία. Η Συρία αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς βρίσκεται σε μεταβατική περίοδο.
Οι εντάσεις με τον Λίβανο οφείλονται κυρίως στη δράση της Χεζμπολάχ, που αποτελεί –όπως προαναφέρθηκε– το μακρύ χέρι του Ιράν.
Το ερώτημα του «αφελούς»
Η φύση προίκισε το Ιράν με τεράστιο φυσικό πλούτο, κυρίως πετρέλαιο. Με σωστή διαχείριση θα μπορούσε να είναι μια ευημερούσα χώρα.
Γιατί, λοιπόν, οι ηγέτες του επιλέγουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων αντί της οικονομικής ανάπτυξης;
Τα τεράστια ποσά που δαπανώνται για εξοπλισμούς και για τη χρηματοδότηση παραστρατιωτικών οργανώσεων βυθίζουν τη χώρα στη φτώχεια και στην κοινωνική αμφισβήτηση.
Ίσως είναι καιρός ο ιρανικός λαός να απεγκλωβιστεί τόσο από το αντιισραηλινό μένος όσο και από το δουλικό πνεύμα απέναντι στο θεοκρατικό καθεστώς.
Εξάλλου έχουν περάσει χιλιάδες χρόνια από τότε που οι Σπαρτιάτες πρέσβεις τους δίδαξαν τι σημαίνει ελευθερία και υποταγή στον νόμο και όχι στα πρόσωπα της εξουσίας.
Η σκιά ενός παγκόσμιου πολέμου
Η διάχυση του πολέμου και σε άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου μάς προειδοποιεί ότι ένας Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μπορεί να βρίσκεται ante portas.
Σίγουρα οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν έπεσαν στην περίφημη «Παγίδα του Θουκυδίδη». Τα στρατιωτικά και οικονομικά μεγέθη δεν δικαιολογούν μια τέτοια αναλογία.
Μπορεί ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας να φιλοδοξεί ότι το τέλος αυτού του πολέμου θα συμπέσει με το «America First». Εμείς, όμως, ευχόμαστε το Peace First.
Η «Θεωρία του Νεκρού Αλόγου» είναι μια σατιρική μεταφορά για την εμμονή σε αποτυχημένες στρατηγικές ή χαμένες υποθέσεις. Αντί να εγκαταλείψουμε ένα «νεκρό άλογο», συχνά επιμένουμε σε λανθασμένες τακτικές, ελπίζοντας ότι κάτι θα αλλάξει.
