από μικρά σε μεγάλα
Στα μικρά σχήματα οι στερήσεις των υλικών αγαθών υπεραναπληρώνονται από
ηρωικά ιδεολογικά όνειρα αλλά αυτό δεν ισχύει όταν μετασχηματίζονται σε
μεγάλα και περνούν από τα περιορισμένα στα μεγάλα ακροατήρια πολλαπλών
συμφερόντων
ένστικτο σκύλου
Ο “σκύλος” όπου τρώει γαβγίζει.
(“Γιατί δημοσιεύεις συνειδητά ψεύτικες λίστες για την εκλογή προέδρου της Δημοκρατίας;”, τον ρώτησαν. “Για να αποδεχτεί κάποιος να κατέβει υποψήφιος”, απάντησε).
συνοριακός
Ριζοσπάστης για τους μετριοπαθείς· Μετριοπαθής για τους ριζοσπάστες.
endpoint, no end
Ξέχασες: το endpoint δεν είναι end. Ένας στρατηγός θα
σου πει ότι είναι πιο εύκολο να καταλάβεις εξ εφόδου μια χώρα από το να
την κυβερνήσεις κατακτημένη. Απόλυτη αναλογία με την εκλογική νίκη και
τη διακυβέρνηση.
ο “λάθος χάρτης”
Είναι αλήθεια ότι σε οριακές καταστάσεις υψηλού κινδύνου μπορεί να
σωθείς ακόμα και μ’ ένα “λάθος χάρτη” όταν αυτός σε εμψυχώνει να μην
παραλύσεις από φόβο και εντείνει τις αισθήσεις σου να αναζητήσεις τα
πιθανά σενάρια του απεγκλωβισμού σου. Όμως πρέπει να είσαι τρελός ή ίσως
ποιητής για να κυνηγάς τους λάθος χάρτες, λάθος ανθρώπους, λάθος
στιγμές.
παλίρροια
Παλίρροια τα πράγματα τ’ ανθρώπινα. Να φοβάσαι εύλογα όταν οι πολλοί
βρίσκονται σ’ ευφορία και τρέχουν όλοι μαζί σαν κοπάδι στην ίδια
κατεύθυνση και να είσαι άφοβος όταν οι πολλοί τρέμουν και πανικόβλητοι
το βάζουν στα πόδια στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση.
σε λάκκο
Όταν πέσεις σε λάκκο μη συνεχίζεις να σκάβεις. Απεγκλωβίσου γρήγορα με τις λιγότερες απώλειες.
όταν η κωμωδία γυρνά σε τραγωδία
Η πολιτική είναι κατά κανόνα μια -κατά την ελληνική έννοια- κωμωδία που
ρισκάρει ανά πάσα στιγμή να γυρίσει σε τραγωδία δίχως τον από μηχανής
θεό που μας απαλλάσσει την τελευταία στιγμή από μια εφιαλτική κατάσταση.
Τραγωδία όταν ο πρωταγωνιστής οδηγείται στο χαμό αποτυγχάνοντας να
ανατρέψει το καθιερωμένο στάτους κβο.
το παράδοξο της ηλικίας
Η τύχη, λένε, είναι γυναίκα γι’ αυτό γουστάρει τους νέους και τολμηρούς
που την αψηφούν αλλά -παράδοξο!- στις αγορές είναι γεροντολάγνα.
Ξετρελαίνεται με τον Soros και τον Buffet που είναι στα 84, με τον Icahn
στα 78, τον Kravis στα 70 και τον Schwarzman στα 67! Δύσκολο να
καταλάβεις τις γυναίκες.
“το αλάτι”
Η πλειοδοσία, η διαρκής φιλοπόλεμη εριστική διάθεση έρχεται μια στιγμή
που γυρίζει μπούμερανγκ. Είναι το “κατουράς στη θάλασσα θα το βρεις στο
αλάτι” του Χαρίλαου.
εμπιστοσύνη στην τρίτη
Trust, trust, trust! Εμπιστοσύνη! Όταν οι σειρήνες ηχούσαν στο Λονδίνο ο
κόσμος ήταν εκατό τοις εκατό βέβαιος ότι επίκειται βομβαρδισμός και
έτρεχε δίχως δεύτερη σκέψη στα καταφύγια. Όταν σταματούσαν επέστρεφε.
Τους λάθος ή τους ψεύτικους συναγερμούς ή τους σωστούς από λάθος πρόσωπα
δεν τους παίρνει κανείς στα σοβαρά.
ένα βιτσιόζικο πλάσμα
“Λεφτά υπάρχουν” -όταν δεν τα ‘χεις στο σεντούκι και δε διαθέτεις τη
μηχανή που τα κόβει- μόνο όταν υπάρχει η εμπιστοσύνη ενός βιτσιόζικου
παγκοσμιοποιημένου απρόσωπου άφυλου πλάσματος με παράξενα γούστα και
αστάθμητες συμπεριφορές. Το έχουν βαφτίσει με ένα ιερό θηλυκό ελληνικό
όνομα.
τα κατοχικά χαρτονομίσματα
Όταν η εμπιστοσύνη χαθεί οι “ωραίες” ιδέες γίνονται σαν τα κατοχικά χαρτονομίσματα, η αγοραστική τους αξία μηδενίζεται.
όταν έρχονται οι δογματικοί
“Η ειρωνεία της ιστορίας θέλησε -όπως συνήθως συμβαίνει όταν έρχονται στην εξουσία οι
δογματικοί- να κάνουν το αντίθετο απ’ ό,τι ορίζει η θεωρία της σχολής τους”.
(Ο Φ. Ένγκελς στο έργο του Μαρξ για την Παρισινή Κομμούνα)
σαν άχυρα
Μην τα σκορπάς τα λόγια σου σαν άχυρα στ’ αλώνι
γιατί τα παίρνει ο άνεμος και ποιος τ’ ανεμαζώνει
(η γιαγιά μου)
φταίει ο αλγόριθμος!
“Δεν ευθύνομαι για τη λάθος απόφαση, φταίει ο αλγόριθμος”. Ένα
σύστημα αυτοματοποιημένων αλγορίθμων -στις αγορές, τις επενδυτικές
τράπεζες, τα funds, τις κυβερνήσεις- δημιουργεί ένα σύμπαν
αντικατοπτρισμών και ψευδαισθήσεων που υποβαθμίζει το θεμελιώδες σε μια
πολιτική ή επενδυτική στρατηγική: τον άνθρωπο που παίρνει την τελική
απόφαση και αναλαμβάνει την προσωπική ευθύνη.
(Πρόσφατη η περίπτωση του ΕΝΦΙΑ)
τα ίσα άνισα
Ό,τι γίνεται δεν ξεγίνεται δίχως τίμημα. Ο χρόνος στην πολιτική δεν
είναι αντιστρεπτός, εμπεριέχει την αβεβαιότητα, την απώλεια ενέργειας.
[Υπόμνηση σ’ όσους υποθέτουν ότι η μετάβαση από ένα εθνικό νόμισμα
σ’ ένα κοινό είναι ισοδύναμη με την αντίστροφη από το κοινό νόμισμα στο
εθνικό. Γενικότερα τα ίσα είναι άνισα στο μπρος – πίσω, στις επαναφορές
και στις αντιστροφές]
ίδιο στόρυ, άλλο μάθημα
Όταν είναι δύσκολο να πάρεις πίσω ένα λάθος στόρυ -στο οποίο έχει
υπερδεσμευτεί συναισθηματικά το κοινό σου- κράτα το κι άλλαξε το πλαίσιο
αναφοράς του. Ίδιο στόρυ διαφορετικές ερμηνείες, διαφορετικά μαθήματα,
διαφορετικές λύσεις, αυτή είναι η ντεφάκτο μεταβολή στρατηγικής.
μεθύστερο
Όταν αποκαεί το σπίτι όλοι φέρνουν νερό.
[Το Bαμπίρ και κανίβαλοι που προανήγγειλε την επερχόμενη καταστροφή κυκλοφόρησε πριν 10 χρόνια εν μέσω της μέθης και ευφορίας των ολυμπιακών αγώνων.]
το παιγνίδι της κότας
Τρέχει ιλιγγιωδώς στην ίδια ευθεία προς το επερχόμενο καταπάνω του
αυτοκίνητο στοιχηματίζοντας ότι ο οδηγός του θα βγει “κότα” και θα
στρίψει πρώτος την τελευταία στιγμή για να αποφευχθεί η αμοιβαία
καταστροφική σύγκρουση. Διαχείριση κινδύνων Chicken game, απολύτως
απαγορευμένη αν διαχειρίζεσαι ξένα λεφτά ή τη μοίρα ενός έθνους.
“στ’ αυγά σου”
Υπερτιμολογεί το ρίσκο. Δε διασχίζει κάθετα τον άδειο δρόμο μην τον
κτυπήσει λεωφορείο. Διαχείριση κινδύνου “κάτσε στ’ αυγά σου”.
τρία Α και ένα Π
Η Διαχείριση Κινδύνων σε οικονομία και πολιτική δεν είναι συντηρητική,
φοβική. Αυξάνει τις πιθανότητες να πετύχεις τους στόχους – “στοιχήματα”
μόνο αν τα βγάλεις πέρα με τα τρία Άλφα -αβεβαιότητα, αστάθεια, ασάφεια
(άγνωστοι άγνωστοι)- και το ένα Π (πολυπλοκότητα).
δεν πωλείται
Έβαλε μια πολύ υψηλή τιμή για τον εαυτό του ώστε να μη βρεθεί ποτέ αγοραστής.
ο διάβολος
“Και με το διάβολο…!”, αποσαφήνισε με έκρηξη την πολιτική των συνεργασιών του.
“Με ποιον απ’ όλους; Είναι περισσότεροι του ενός”, απόρησε ο συνομιλητής του.
ο σύντροφος Χ
Όταν πολιτικός σήμαινε να είσαι υπερβέβαιος για τον εαυτό σου και τις
ιδέες σου εκείνος αναστέναζε και ψιθύριζε: “η ζωή θα δείξει”. Ήταν
οπαδός του ελληνικού σκεπτικισμού του Πύρρωνα, του Καρνεάδη και του
Αινησιδήμου από την Κνωσσό δίχως να τους έχει ακουστά.
δεν είσαι Ναπολέων
Έκανε δόγμα του την παρατήρηση του Κρόμγουελ και του Ναπολέοντα ότι
“ένας άνδρας δεν πάει ποτέ τόσο μακριά, όσο όταν δεν ξέρει πού
πηγαίνει”. Λησμόνησε ότι δεν είναι Ναπολέων.
οι υπερβέβαιοι και η αβεβαιότητα
Οι πολιτικοί κατά κανόνα προσποιούνται τους υπερβέβαιους αλλά η
Πολιτική, με Π κεφαλαίο, έχει να κάνει πρωτίστως με τη διαχείριση της
αβεβαιότητας -μετρήσιμης και μη-, με τον υπολογισμό και τη συγκριτική
αξιολόγηση του ρίσκου των πιθανών επιλογών.
τα τόξα
Όλα τα “τόξα” έχουν παρατεντωθεί εκτός από ένα και μοναδικό: το παραγωγικό. Δηλαδή το βασικό.
πέρα από την αριθμητική
Δύο και δύο δεν κάνουν τέσσερα. Η πολιτική δεν έχει να κάνει με την
αριθμητική -έλεγε ο Παλαιός- αλλά με την άλγεβρα και πιο πολύ με τα
ανώτερα μαθηματικά. Εκεί που είσαι στο συν η ζωή φέρνει ένα καινούριο
πρόσημο και η θέση σου αντιστρέφεται στο πλην.
ακαδημαϊκές αυταπάτες
Ο πλέoν επιφανής ακαδημαϊκός στις προγνώσεις των αγορών και των κρίσεων
εθεωρείτο στην εποχή του ο νομπελίστας Ίρβινγκ Φίσερ. Όταν χρειάστηκε
όμως να εφαρμόσει τις θεωρίες του για τις οικονομικές προβλέψεις στις
δικές του επενδύσεις -μετοχές, ομόλογα, ακίνητα- οδηγήθηκε σε ολική
καταστροφή και πέθανε εγκαταλειμμένος και άπορος. Διαψεύδονται παντού
και πάντα οι ακαδημαϊκές αυταπάτες ότι η οικονομία κυβερνιέται από
θεωρητικά σχήματα και αριθμούς αντίθετα από τα αισθήματα και τις
προσδοκίες των ανθρώπων -εύλογες ή παράλογες.
σούζες…
Όταν έχεις μπροστά σου ανοιχτή, ίσια λεωφόρο τι τις θέλεις τις “σούζες” στο χείλος του Γκραν Κάνυον;
ερωτήσεις – απαντήσεις
Οι ερωτήσεις είναι πολλαπλάσιες από τις απαντήσεις. Κατέβασε την αναλογία τουλάχιστον στις δύο προς μία.
πάει να κρυφτεί
Η “μοίρα” βρίσκει τον τρόπο να προσεγγίσει τον άνθρωπο που της
χρειάζεται ακόμα κι αν εκείνος προσπαθεί να κρυφτεί ή να την κοπανήσει
από την πίσω πόρτα.
ταλέντο ευτυχίας
Όποιος θέλει να κυβερνήσει την Ελλάδα πρέπει και να την ψυχαγωγεί. The talent of happiness!
περί “Προέδρου”
Το πιο κατάλληλο πρόσωπο: διαθέτει όλες τις απαιτούμενες γι΄αυτή τη θέση ανικανότητες.
εκτός…
Ξέρει να πυροβολεί – πάντα έξω από την ακτίνα βολής.
ο εχέμυθος
Οχυρωμένος στην αρετή της εχεμύθειας, είχε περιβληθεί με μια
σαγηνευτική αχλύ μυστηρίου καθώς, φως φανάρι, κρατούσε κάποιο
συνταρακτικό μυστικό. Κανείς ποτέ δεν υποπτεύθηκε ότι δεν είχε τίποτα να
πει.
Όταν η μοίρα σου θέλει να μένει βουβή, μην την ζορίζεις· άσε τα πράγματα να κυλήσουν αβίαστα κι ότι ‘ναι νάρθει έρχεται!
επέστρεφε στον Θουκυδίδη
Χάθηκες
απλοήγητος στα μεταπτυχιακά, τα διδακτορικά, τα think tanks, καιρός να
επιστρέψεις στον Θουκυδίδη, στα θεμελιώδη ζητήματα στρατηγικής που
πρώτος εκείνος έθεσε:
Τα όρια που επιβάλλει στις κινήσεις μας η φυσιογνωμία των καιρών· την ακριβή αναγνώριση των συμβάντων· την οικοδόμηση συνασπισμών και συμμαχιών σαν πηγή δύναμης αλλά και αστάθειας· τον ψυχρό υπολογισμό του συσχετισμού των δυνάμεων· την πρόκληση να τα βγάλεις πέρα ταυτόχρονα με την εσωτερική αντιπολίτευση και τις εξωτερικές πιέσεις· την εναλλαγή της αμυντικής και παθητικής στάσης με την ταχύτατη επιθετική· τη διαχείριση του απροσδόκητου· τη δύναμη της “γλώσσας” ως εργαλείου στρατηγικής.
η μαθηματική τύφλωση
Μην εξαπατάσαι στην πολιτική και την οικονομία από την game theory. O
μέγιστος John von Neumann με τέλεια προσήλωση στις μαθηματικές μεθόδους
-game theory, Rand, Monte Carlo, ισορροπία Nash- πρότεινε ορθολογικά
στην αμερικανική κυβέρνηση ένα προληπτικό τρίτο παγκόσμιο πόλεμο
εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης!
τα ίδια βιβλία
Είναι αμφίβολο κατά πόσο η ιδεολογία καθορίζει τη στρατηγική. Ο Μάο της
κομμουνιστικής ιδεολογίας και ο μέγας αντίπαλός του, ο Τσανγκ Κάι Σεκ,
της εθνικιστικής συντηρητικής, διάβαζαν το ίδιο βιβλίο κι ακολουθούσαν
με την ίδια ευλάβεια τα δόγματα περί στρατηγικής του Σουν Τσου της
ταοϊστικής φιλοσοφίας.
η διαφορά
Οι στρατηγοί των εμπολέμων έκαναν τις ίδιες σκέψεις, τις ίδιες
προβλέψεις και μελετούσαν τα ίδια βιβλία, τα ίδια μαθήματα στρατηγικής:
Θουκυδίδη, Σουν Τσου, Ναπολέοντα, Τζόμινι, Κλαούζεβιτς, Μόλτκε. Ποιος,
πότε και πώς κάνει τη διαφορά είναι το μυστικό της στρατηγικής στην
πολιτική και στρατιωτική τέχνη.
placebo – nocebo
Όταν οι θετικές προσδοκίες ακόμα κι αν ενεργούν ως placebo είναι με το
μέρος σου πας καλά. Όταν όμως κολλήσουν πάνω σου σαν γλίτσα οι αρνητικές
προσδοκίες, όταν σε πλήξει το nocebo είναι καιρός να τα μαζεύεις.
από τις εμμονές στα σενάρια
Ο ένας επιμένει ότι ζούμε στον καλύτερο από τους εφικτούς κόσμους. Ο
άλλος ξεσπά ότι ζούμε στον χειρότερο από τους πιθανούς κόσμους. Η
Σεναριακή Σκέψη δεν έχει ανάλογες εμμονές, διερευνά με συγκεκριμένη
ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης σε συγκεκριμένο χρόνο τα “τρία και
μισό” σενάρια στο δράμα που ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας.
τίποτα δεν αλλάζει
Ένας εκ των επιφανών καπεταναίων του ΄21 -προ της πολιορκίας του
Μεσολογγίου- ωρύετο ότι η καταμέτρηση των στρατιωτών του για τον
υπολογισμό της μισθοδοσίας και του σιτηρεσίου ήταν πράξη αυθαίρετη,
δεσποτική, αντισυνταγματική. Η αναλογία υπαρκτών – δηλωθέντων στρατιωτών
ήταν ένας προς πενήντα!
οι μικρές πέτρες
Είπες υποτιμητικά πως είναι “μικρή δύναμη”. Λησμόνησες πως οι μικρές πέτρες κρατούν τις μεγάλες στην τοιχοποιία.
το μαξιλάρι
“Άσε να δούμε τι θα πει και το μαξιλάρι” έλεγε ο Χαρίλαος, μην
μπερδεύεις τα γρήγορα αντανακλαστικά με τη βιασύνη και την μικροαστική
ανυπομονησία
προσποιήσου
Μη δείχνεις τρελός και παλαβός για πάρτη της. Προσποιήσου έστω μια μικρή αδιαφορία. Ισχύει και για την εξουσία.
μετατόπισε
Μετατόπισε έντεχνα τον αντίπαλο σε θέσεις που είναι ευάλωτος ή γίνεται δύσκολος ο ανεφοδιασμός του.
αλεπού – λιοντάρι
Πότε αλεπού, πότε λιοντάρι!
είναι αργά
Τώρα είναι αργά. Καβάλησες την τίγρη, έτσι και ξεκαβαλήσεις θα σε φάει.
απόσχιση
Στην πολιτική συμβαίνει όπως και στον Εκατονταετή Πόλεμο: Οι Άγγλοι
έκαναν τότε τα πάντα για να συμμαχήσουν με αποσχιστικά τοπικά κινήματα
της Γαλλίας. Και οι Γάλλοι δι’ όλων των μέσων ενθάρρυναν την αποσκίρτηση
της Σκωτίας από την Αγγλία.
κρατήσου
Μην αφήνεις το ένα χέρι δίχως να κρατηθείς γερά από το άλλο.
έκαψε το σπίτι του
Αντιλαμβάνεται τη σχέση κόστους οφέλους όπως κι εκείνος που έβαλε φωτιά στο σπίτι του για να ψήσει τα μελάτα αυγά του.
το ράσο
“Το ράσο κάνει τον παπά”. Αυτό είναι το πολιτικό του πιστεύω
δε θα περπατήσεις στο νερό
Μην τους αφήνεις να περιμένουν πως θα περπατήσεις πάνω στο νερό. Μην
πέσεις θύμα των μεγάλων προσδοκιών. Κράτα υπό έλεγχο, εκλογίκευε τις
προσδοκίες.
από τα “αποδυτήρια”
Μην ξεχνάς πως όλες οι συγκρούσεις κερδίζονται ή χάνονται πριν οι
αντίπαλοι στρατοί εμφανιστούν στο πεδίο της μάχης. Από τα “αποδυτήρια”
θα πουν οι νεότεροι.
μη…
Μη μιλάς και μην ενεργείς ως εάν επρόκειτο να μείνεις για πολύ καιρό στην αντιπολίτευση.
παγίδα: “στρατηγική μικρών νικών”
Μην πέσεις στην παγίδα να κυνηγάς πάση θυσία τις γρήγορες μικρές νίκες
και χάνεις τη μεγάλη εικόνα. Συστήνει ο Παλαιός γρήγορες νίκες
-συμβολικές και χειροπιαστές- αλλά όχι “στρατηγική μικρών νικών”.
έλλειψη γούστου
Αντιλαμβάνεται την απόρριψή του σαν έλλειψη στοιχειώδους γούστου και ευφυΐας.
“ομαδική” σκέψη
Έχει, ισχυρίζεται, ομάδα. Το ερώτημα είναι αν αυτή είναι πιο έξυπνη και
δημιουργική από τα μέλη που την απαρτίζουν ή αν το αποτέλεσμα της
“ομαδικής” σκέψης είναι κάτω από το επίπεδο του λιγότερο έξυπνου μέλους
της παρέας.
η Κωλέττειος σιωπή
Κανείς δεν φαίνεται σοφότερός του μέχρι να ανοίξει το στόμα του. Είναι
το “σύνδρομο Κωλέττη” για τον οποίο έλεγαν -μάλλον άδικα- πως “είχε την
όψιν σοφού ανδρός κι’ εσιώπα αλλ’ ενίοτε ωμίλει κι΄ επροδίδετο”.
συνέδρια ως αγέλη λύκων
Έβλεπαν “συνέδρια” ως συνάθροιση αγέλης λύκων που συζητά με δημοκρατικές
διαδικασίες πώς θα διασώσουν τα πρόβατα από τους όνυχες των όρνεων.
τα μαλλιά
Συνεργασία: ο ένας προσπαθεί να βγει από το βάλτο
τραβώντας τα μαλλιά του, όπως το κατάφερε μόνο ο βαρώνος Μυνχάουζεν. Ο
άλλος επιχειρεί να ανασηκωθεί τραβώντας τα κορδόνια του.
όπως οι χωρικοί
Ανάδειξη ηγεσίας με τη μέθοδο των χωρικών: αυτοί πετούσαν τα κουτάβια
στο ποτάμι και κρατούσαν μόνο όσα κατάφερναν να βγουν πρώτα στη στεριά.
δανεική persona
Κυκλοφορούν με δανεικό κοστούμι, με δανεική persona. Έμειναν πολύ καιρό κάτω από τον βαρύ ίσκιο του μεγάλου ιδρυτή.
πηγμένος
Κορεσμένος, πηγμένος, περίκλειστος, απόλυτα προβλέψιμος δεν αφήνει κενά
και ελεύθερους χώρους για να εγκολπωθεί το αδιαμόρφωτο, το υβριδικό.
ο ανοιχτός γάμος
Η κεντροαριστερά είναι στην πολιτική ότι ο “ανοιχτός γάμος” στον
ιδιωτικό βίο: βασίζεται στο αμοιβαία αποδεκτό δικαίωμα των συζύγων για
παράλληλες εξωσυζυγικές περιπέτειες.
αριστερά και κρεβατοκάμαρα
Η σύγκρουση “Αριστεράς – Δεξιάς” -ρητόρευε με πάθος- “φτάνει μέχρι και
την κρεβατοκάμαρά μας”! Ο αδιάλλακτος σύντροφος επιδίωξε δι΄ όλων των
μέσων έναν πλούσιο γάμο για να γ… τη μεγαλοαστική τάξη!
η προσποίηση στις ουτοπίες
Ιερός Αυγουστίνος: “με το να προσποιούνται ότι πιστεύουν θα πιστέψουν
στο τέλος”. Ο χρυσός κανόνας για τις θρησκείες και τις ουτοπικές
ιδεολογίες.
η ροπή στην υποκρισία
Η παράδοξη ροπή των ουτοπιστών προς τον συντηρητισμό και την υποκρισία. Ο
ουτοπιστής ιδεολόγος Ρουσσώ –οπαδός της αδιάλλακτης μονογαμίας,
πολέμιος της μοιχείας- θεωρούσε τρισκατάρατο όποιον παραβίαζε το ιερό
και απαραβίαστο συμβόλαιο της γαμήλιας ένωσης αλλά διατηρούσε παράλληλες
ερωτικές σχέσεις με αρκετές παντρεμένες κυρίες.
η δύναμη της πολυδιάσπασης
Αμάν πια με τη νεύρωση για μια και μόνη ενιαία Αριστερά! Φανταστείτε τον
ολοκληρωτικό εφιάλτη ενός δόγματος, μιας θρησκείας, μιας εκκλησίας! Η
πολυδιάσπαση της χριστιανικής πίστης στον καιρό μας -ορθόδοξη, καθολική,
λουθηρανική, καλβινιστική, αθεϊστική- ευνόησε την εξάπλωση, την
εκλογίκευση και ανεκτικότητά της.
η αντίσταση στον εαυτό της
Αλίμονο αν η Αριστερά δεν μπορεί να αντισταθεί στον ίδιο της τον εαυτό.
το τάλαντο του Όθωνα
“Λίγο μυαλό!”, τον υποτιμούν. Όχι, έχει το τάλαντο του Όθωνα. Αμβλύνους
“πιάνει” ωστόσο τα ελαττώματα των ικανότερων, -των χαρισματικών- και με
κουτοπόνηρη ραδιουργία τους φθείρει στα δίκτυα της πλεκτάνης του.
το σύνδρομο Μαυροκορδάτου
Όταν είναι εκτός ηγεσίας ή εξουσίας οι πάντες τον νοσταλγούν σαν
αναντικατάστατο και συνομολογούν ότι ουδέποτε υπήρξε άνθρωπος του οποίου
η ευφυΐα να του παρέχει το αυτονόητο δικαίωμα για τα ανώτατα αξιώματα
της χώρας. Κι οσάκις αναλάμβανε την άσκησή τους οι πάντες πάλι
συμφωνούσαν ότι αποτύγχανε με τον πλέον επονείδιστο τρόπο.
“Το σχέδιο είμαι εγώ!”
“Ποιο Σχέδιο;”, διερωτάται. “Το Σχέδιο Είμαι Εγώ!”. Αλίμονο στη χώρα
όταν οι ηγέτες της σχεδιάζουν την πορεία της αποκλειστικά πάνω στην
υπόθεση ότι θα βρίσκονται οι ίδιοι για απροσδιόριστο χρόνο στο τιμόνι.
χαρισματικά άδειος
Χαρισματική έλλειψη ιδιοτήτων. “Άνθρωπος δίχως ιδιότητες”, δανείζεται
κατά περίπτωση όποιες “πουλάνε” και επιχειρεί όλες τις δυνατές
μεταμφιέσεις. Χαρισματικά άδειος.
βουλιμικός
Η σπουδή και η πολιτική του βουλιμία δεν αφήνουν καρπό να ωριμάσει. Οι
φίλοι του ωστόσο παρηγορούνται με την ιδέα ότι η βουλιμία δεν εμπόδισε
τον Μπαλζάκ να γίνει μεγάλος συγγραφέας. Λησμονούν ότι η λογοτεχνία -σε
αντίθεση με την πολιτική- έχει να κάνει με τις χαμένες προσδοκίες.
κάνε το αντίθετο
Κάνε το αντίθετο, -το διαφορετικό- απ’ ότι προσδοκά ο αντίπαλος,
συμβούλευε ο Παλαιός. Να φαίνεσαι κοντά όταν είσαι μακριά και μακριά
όταν είσαι κοντά. Αδύναμος όταν είσαι ισχυρός και ισχυρός όταν είσαι
αδύναμος.
όταν ο Κολοκοτρώνης ήταν προβλέψιμος
Ο Ιμπραήμ διάβασε με ακρίβεια τον προβλέψιμο πλέον Κολοκοτρώνη. Ο Γέρος
του Μοριά ήταν σίγουρος ότι οι Οθωμανοί έχουν πάρει το μάθημά τους και
μετά την πανωλεθρία του Δράμαλη στα Δερβενάκια δε θα τολμήσουν να
ξαναπεράσουν από στενό πέρασμα. Κι όμως ο Αιγύπτιος μ’ έναν επιδέξιο
ελιγμό πέρασε την αδικαιολόγητα αφύλακτη κρημνώδη ατραπό της Σορώκας,
αιφνιδίασε και πλευροκόπησε την ελληνική δύναμη. Σύνηθες λάθος και στην
πολιτική.
double or nothing
Στοιχημάτισε πολιτικά στο “άσπρο” κι έχασε. Υπέθεσε πως θα ρεφάρει
στοιχηματίζοντας τα διπλά στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση -στο “μαύρο”-
κι έχασε πάλι. Ξαναδιπλασίασε το στοίχημα… και δώστου μέχρι την ολική
του καταστροφή. Double or nothing, η παλαιά ιππποδρομιακή μέθοδος “martingale” στην πολιτική και στον casino – capitalism.
το σύνδρομο της γραμμής Μαζινό
Τα “μαθήματα” μιας ήττας ή μιας κρίσης προετοιμάζουν μεθοδικά την
επόμενη. Οι άνθρωποι κτίζουν τα “οχυρωματικά” τους έργα με βάση μαθήματα
του προηγούμενου “πολέμου” λησμονώντας ότι ο επόμενος θα είναι πολύ
διαφορετικός. Είναι το ολέθριο “σύνδρομο της γραμμής Μαζινό” που
απαντάται όχι μόνο σε στρατηγούς αλλά με την ίδια και ακόμη μεγαλύτερη
ένταση σε πολιτικούς ηγέτες, οικονομολόγους, επιχειρηματίες.
έναν κίνδυνο μ’ έναν άλλο
Ο Νικολό Μακιαβέλι μάλλον προείδε την minimax
στρατηγική που συστήνουμε. Είναι στη φύση των πραγμάτων, συμβούλευε, ότι
δεν μπορείς να αποφύγεις έναν κίνδυνο δίχως να φορτωθείς έναν άλλο.
Αναγνώριση της φύσης των διαφορετικών κινδύνων, αξιολόγηση και
διαχείρισή τους είναι η ουσία της επιστήμης και τέχνης των διαφορετικών
εναλλακτικών λύσεων.
“στο αλάτι”
Χαρίλαος Φλωράκης: “Κατουράς στη θάλασσα θα το βρεις στο αλάτι!” Ο
θεμελιώδης Νόμος των Ακούσιων Συνεπειών. Ο μη υπολογισμός του, η άγνοια
της αλυσιδωτής αντίδρασης που εκτρέπει τα τελικά αποτελέσματα των
ενεργειών από τους αρχικούς σκοπούς είναι πρόξενος των μεγαλύτερων
αποτυχιών στην τέχνη της πολιτικής και του βίου.
θερίζεις “κριθάρι”
“Σπέρνεις σιτάρι, θερίζεις κριθάρι” επαναδιατύπωνε ο παππούς μου την
Θουκυδίδεια “ετερογονία των σκοπών”, τον Νόμο των Ακούσιων Συνεπειών.
ο μύθος της παρθενογενέσεως
Οι παλαιοί “Δεληγιαννικοί” απορροφήθηκαν στον νεογέννητο ανερχόμενο
“Βενιζελισμό”. Ο νόμος των ανακατατάξεων – ανασυνθέσεων στην πολιτική
μαρτυρεί δια μέσω της ιστορίας κατά του μύθου της παρθενογενέσεως.
“είμαστε Χιώτες!”
“Δεν είμαστε Μωραΐτες, είμαστε Χιώτες!” ικέτευαν οι έντρομοι
Πελοποννήσιοι για να γλυτώσουν από το ρεσάλτο των Ρουμελιωτών
καπεταναίων στο δεύτερο εμφύλιο της επανάστασης. Συμβαίνει και στην
πολιτική σ’ εποχές ταχύτατων ανακατατάξεων – ανασυνθέσεων όταν οι
άνθρωποι απεκδύονται τις παλαιές τους “καταγωγικές” ταυτότητες και
υιοθετούν τον πολιτικό μεταμορφισμό, τις μετωνυμίες, τις μεταμφιέσεις με
δανεικές γλώσσες και φορεσιές από το ηρωικό παρελθόν ή το άγνωστο
μέλλον για να επανεγγραφούν στη νέα σκηνή της ιστορίας. Εδώ πρέπει πάντα
να διακρίνουμε ένα όριο: αναγκαίος αναθεωρητισμός ή γενιτσαρισμός;
στο “χειρότερα” ή στο “καλύτερα”
Όταν οι αντιπολιτεύσεις υπερεπενδύουν στο “όσο χειρότερα τόσο καλύτερα”
συνήθως πριμοδοτούν τις κυβερνήσεις. Όταν οι κυβερνήσεις βιάζονται να
θριαμβολογήσουν πως “βγαίνουμε από το τούνελ” οι άνθρωποι ξεθαρρεύουν
και συχνά στρέφονται στις αντιπολιτεύσεις. Μάλιστα ο Αλεξίς ντε Τοκβίλ
παρατήρησε ότι οι επαναστάσεις στον 19ο αιώνα εκδηλώνονταν με τις πρώτες
αναλαμπές μιας βελτιωμένης κατάστασης.
από τους ατάκτους στους τακτικούς
Στην πολιτική όπως και στον πόλεμο η δυσκολία -και ο κίνδυνος της
αποτυχίας- βρίσκεται στη φάση του περάσματος από τον “ανταρτοπόλεμο” των
ατάκτων στον τακτικό “στρατό”. Πολλές πανωλεθρίες -στρατιωτικές και
πολιτικές- έχουν τη ρίζα τους στην έλλειψη της προετοιμασίας γι’ αυτό το
αναγκαίο πέρασμα. Όποιος κατάλαβε κατάλαβε.
κλεφτοπόλεμος: από ταμπούρι σε ταμπούρι
Ο μοιραίος ναύαρχος Κόχραν στη “μάχη της Αθήνας” εκβίασε τον Καραΐσκάκη
να εγκαταλείψει τον γνώριμο στους Έλληνες κλεφτοπόλεμο, τον πόλεμο
θέσεων από ταμπούρι σε ταμπούρι με τον οποίο εξαντλούσαν τον αντίπαλο
και κέρδιζαν σταδιακά έδαφος. Επέβαλε με όλα τα μέσα τη γρήγορη κατά
μέτωπο επίθεση εκ παρατάξεως σαν τακτικός στρατός στον ανοιχτό ακάλυπτο
κάμπο από το Φάληρο μέχρι την Αθήνα με σκοπό να διασπάσει τον κλοιό του
Κιουταχή στην πολιορκημένη Ακρόπολη. Η καταστροφική ανυπομονησία του
ματαιόδοξου Κόχραν να “γευματίσει το μεσημέρι στην Ακρόπολη” συναντιέται
συχνά στην πολιτική και ευθύνεται για πολλές απροσδόκητες τραγωδίες.
τα όρια στο “κτύπα και φεύγα”
Κτύπα και φεύγα! Κολύμπα σαν το ψάρι στο νερό στον τοπικό πληθυσμό.
Βάλτο στα πόδια όταν ο εχθρός επιτίθεται. Βάρα τον στα νώτα και στα
πλευρά όταν υποχωρεί. Να ανασυντάσεις τις δυνάμεις σου όταν εκείνος
βρίσκεται σε ένταση, να κάνεις ρεσάλτο όταν στρατοπεδεύει. Κόψε τις
γραμμές ανεφοδιασμού του. Κέρδιζε έδαφος δίχως αποφασιστική μάχη.
Διάβαζε τις κινήσεις του αντιπάλου αλλά μην ενδίδεις στον παρορμητισμό,
γνώριζε καλύτερα τα δικά σου όρια. Και προπαντός μην ξεχνάς: ο
κλεφτοπόλεμος των ατάκτων είναι καλός στην πρώτη φάση την αμυντική, όταν
υπερτερεί σε δυνάμεις ο αντίπαλος, αλλά στην τρίτη φάση, την επιθετική,
του τακτικού στρατού, ο ρόλος του θα είναι υποδεέστερος,
συμπληρωματικός.
το πρόσχημα
Ο Ναπολέων συνήθιζε να επαναλαμβάνει με κάποιο κυνισμό: η ελευθερία ήταν το πρόσχημα, η ματαιοδοξία έκανε την επανάσταση.
Καμιά φορά τα ελατήρια είναι πιο ευτελή κι από τη ματαιοδοξία. Για τον
“φιλέλληνα” Κόχραν ισχύει: η κενοδοξία ήταν το πρόσχημα, η προσδοκία για
την άνοδο των ελληνικών ομολογιών του στο City με μια εντυπωσιακή
ενέργεια έθρεψε την τυχοδιωκτική του ανυπομονησία και τελικά παρέδωσε το
ελληνικό στράτευμα ακάλυπτο στο ιππικό του Κιουταχή. Συμβαίνει και
στους καιρούς μας.
δεν αντέχει την επιτυχία
Αποτυγχάνει μες στην απροσδόκητη επιτυχία. Δεν την αντέχει. Νιώθει ενοχή
για την καλή του τύχη. Θα σπάσει τη στάμνα λίγο πριν φτάσει στην πηγή.
Μπορεί και να σκηνοθετήσει ο ίδιος -ασύνειδα- την αποτυχία του.
“Ματαίωση” ονόμασε αυτή την ψυχοπαθολογία ο Φρόιντ ο οποίος δεν άντεξε
να δει τον Παρθενώνα, λιποθύμησε καθώς ανέβαινε στο βράχο.
μετ’ εμού – κατ’ εμού
“Ο μη ων μετ’ εμού κατ’ εμού εστί”. Η πεμπτουσία του θρησκευτικού σεχταρισμού στον γεροντικό αριστερίστικο παλιμπαιδισμό.
παιδικές αρρώστιες σε γεροντικές ηλικίες
“Προσκύνα και το διάολο μέχρι να περάσεις το γιοφύρι” συμβούλευε τον
επηρμένο νεανία ο Παλαιός σε μια εποχή που το “πέρασμα” ήταν υψηλού
ρίσκου. “Παιδική αρρώστια” χαρακτήριζε ο Λένιν την ανικανότητα του
άκαμπτου μυαλού να αντιληφθεί τη διαφορά ανάμεσα στον καλό, προωθητικό
αναγκαίο συμβιβασμό από τον κακό, την άνευ όρων συνθηκολόγηση. Δεν
πρόβλεψε ωστόσο τα συμπτώματα της “παιδικής αρρώστιας” όταν αυτή
αναζωπυρώνεται σε μεγάλες ηλικίες.
καμώνεται η αλεπού πως…
“Δεν ακούγεσαι, ανησυχούμε πως μένεις μακριά από τις
εξελίξεις”, τον πιέζουν οι φίλοι του. “Καμώνεται η αλεπού πως κοιμάται
όταν πεινάει” τους απάντησε.
καιρός του βιάζειν…
“Ανυπομονούμε για την παρέμβασή σου!”.
“Καιρός του βιάζειν τα πράγματα, καιρός του περιμένειν”.
καιρός του λύειν…
”Μα εδώ υπάρχει διάλυσις”.
“Καιρός του λύειν, καιρός του δεσμείν”.
μιλούν τα πράγματα
“Φώναξε!”.
“Τώρα μιλούν τα πράγματα. Καιρός του σιγάν, καιρός του λαλείν”.
η μοιραία στροφή
Πάει καιρός που έκανες το κάρβουνο χρυσάφι. Πάει, πήρες την οριακή
στροφή, τη μοιραία, που και χρυσάφι να πιάσεις κάρβουνο γίνεται, οι
“μπαταρίες” σου αδειάζουν και οι πιο έξυπνες ιδέες σου πέφτουν στην
ανυποληψία και κολλά πάνω σου η γλίτσα του great looser κι ύστερα του
γεννημένου χαμένου, του born looser.
οι ιστορίες πουλούν
“Τα γεγονότα, τα γεγονότα μετρούν”, επέμενε. “Ναι, τα γεγονότα μετρούν αλλά οι ιστορίες πουλούν”, του απάντησε.
η λαχτάρα σου για αυτοεξαπάτηση
“Κάθε στρατηγική πρέπει να γίνεται ιστορία, σενάριο με αρχή, μέση και
ένα κάπως ανοιχτό τέλος”, αποφάνθηκε. “Σωστά αλλά οι δικές σου ιστορίες
παραπλανούν περισσότερο εσένα και τους φίλους σου παρά τους εχθρούς σου.
Η λαχτάρα σου για αυτοεξαπάτηση είναι απεριόριστη”.
σε τύφλωσε η “Θεωρία των Παιγνίων”
Σε τύφλωσε η “Θεωρία Παιγνίων” γιατί αυτή βασίζεται στο αξίωμ
