Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Η ιδέα για το παρόν άρθρο προέρχεται από μια «μίνι» συνέντευξη που είχα δώσει όντας διδακτορικός φοιτητής του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου (αιτήθηκα πριν 2 χρόνια την διαγραφή μου) όπου στο τεύχος 54 της Σχεδίας βρίσκεται στο «κομμάτι» η ευτυχία της εθελούσιας απλότητας. Μία από τις πηγές προέλευσης της από-ανάπτυξης είναι η εθελούσια απλότητα. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πνευματικότητα, προσπαθώντας να δημιουργήσει μία κοινωνία με μετά-υλιστικές ανάγκες, αυξάνοντας την ευημερία του ανθρώπου.
«Σε όλη μου τη ζωή εφάρμοζα στην καθημερινότητά μου την εθελοντική απλότητα. Για πάρα πολλά χρόνια, κυκλοφορούσα μόνο με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, το ποδήλατο και τα πόδια» (από σχεδία τεύχος 54). Ο απλούστερος τρόπος ζωής, η μειωμένη και συγκρατημένη κατανάλωση, είναι απαραίτητο συμπλήρωμα μετάβασης για την από-ανάπτυξη. Η εθελούσια απλότητα είναι ένας αυτάρκης και οικολογικός τρόπος ζωής χαμηλής κατανάλωσης που επικεντρώνεται στην ιδέα της προσωπικής ικανοποίησης που προκύπτει από τις μη υλιστικές πτυχές της ζωής.«Για πάρα πολλά χρόνια, κυκλοφορούσα μόνο με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, το ποδήλατο και τα πόδια. Δεν ακολουθώ καθόλου την τεχνολογική μόδα, έχω το ίδιο κινητό εδώ και δέκα χρόνια. Αφού μπορώ να στείλω μηνύματα και να κάνω κλήσεις, είτε είναι ένα i-phone είτε ένα παλιό 3310, για μένα η χρήση είναι ίδια.»(από σχεδία τεύχος 54).
Ιστορικά, η εθελούσια απλότητα είναι επηρεασμένη από τον Ινδό πολιτιστικό ηγέτη Μαχάτμα Γκάντι θυμίζοντας εκτενώς τις διδασκαλίες του περί ζωής. Όμως, η ιδέα των υλικών περιορισμών έχει αρχαίες ρίζες και είναι επιφορτισμένη από Ανατολικές και Δυτικές φιλοσοφίες και θρησκείες, όπως από τον Σωκράτη, τον Αριστοτέλη, τον Βούδα και τον Ιησού. Οι άνθρωποι έχουν ένα σύστημα κινήτρων ώστε να πετύχουν κάποιες ανάγκες, όπου όταν ικανοποιούν μια περνάνε στην επόμενη. Η αναγκαστική μείωση της κατανάλωσης, όπως από την φτώχεια ή από τα προγράμματα λιτότητας των κυβερνήσεων, είναι χαρακτηριστικό που δεν προσδιορίζει τους καταναλωτές της εθελούσιας απλότητας. Επίσης πρακτικές που αναφέρονται σε εκούσια μείωση του εισοδήματος και καταλήγουν σε μείωση της κατανάλωσης, δεν συμβαδίζουν με την εθελούσια απλότητα. « Όταν το 2008 κυκλοφορούσα με σπαστό ποδήλατο στην Αθήνα, με κοιτούσαν σαν εξωγήινο. Παλαιότερα, αν ήθελες να πάρεις ένα απλό κινητό, δεν έβρισκες κάτω από 50 ευρώ ή παπούτσια κάτω από 10 ευρώ. Από εκεί που στην παρέα μου ήμουν ένας στους δέκα που ζούσα έτσι, πλέον είμαστε τέσσερις στους δέκα. Πέρα από το ότι αναπτύχθηκαν πάρα πολλά δίκτυα ανθρώπων τύπου χάρισέ το, αντάλλαξέ το, δημιουργήθηκε, ίσως και λίγο αναγκαστικά, ένα μεγάλο ρεύμα διαφορετικής αντίληψης της καθημερινότητας».(από σχεδία τεύχος 54).
Οι καταναλωτές του κινήματος της εθελούσιας απλότητας, προσπαθούν να αποκτήσουν μια πιο ευτυχισμένη ζωή, απέναντι στην χειραφέτηση της αγοράς. Αυτό το αίσθημα του αντί- καταναλωτισμού είναι μία στάση ζωής απέναντι στην κουλτούρα του καταναλωτισμού και της ιδεολογίας της προόδου μέσα από την ανάπτυξη του υλισμού. Οι καταναλωτές του κινήματος της εθελούσιας απλότητας αγοράζουν μόνο ό,τι χρειάζονται πραγματικά, επιθυμώντας να αποχωρήσουν από τον γρήγορο ρυθμό της κοινωνίας, της υψηλής κατανάλωσης και να προσχωρήσουν σε ένα λιγότερο καταναλωτικό τρόπο ζωής.Υπάρχουν τρεις τρόποι ζωής που συγκαταλέγονται στην αντί-κατανάλωση. Ο πρώτος είναι η εθελούσια απλότητα, όπου πολλά εγχειρήματα ακτιβιστών που λειτουργούν στα πλαίσια της εθελοντικής απλότητας, εναντιώνονται στο πνεύμα του καπιταλισμού και του συστήματος της αγοράς. Τέτοιου είδους πρακτικές που δημιουργούνται σε επίπεδο βάσης εντός της κοινότητας, κατευθύνονται προς τον αντί-καταναλωτισμό αξιοποιώντας το κοινωνικό κεφάλαιο.
«Ανταλλάσσω ρούχα με τους φίλους μου ή ψωνίζω από χαριστικά παζάρια κι από δεύτερο χέρι, η διατροφή μου είναι επίσης χαμηλής κατανάλωσης. Δηλαδή, μπορεί στην καθημερινότητά μου να μη χρειάζομαι καθόλου χρήματα για να κάνω πράγματα που με ευχαριστούν». (από σχεδία τεύχος 54). Η κατανάλωση του ατόμου επηρεάζεται από εξωτερικότητες που αναφέρονται ως αλληλοεξαρτώμενες προτιμήσεις, δηλαδή η συνάρτηση χρησιμότητας του ατόμου εξαρτάται θετικά από το επίπεδο κατανάλωσης του, αλλά επηρεάζεται αρνητικά από την κατανάλωση των ανθρώπων που προέρχεται. Η κουλτούρα της κατανάλωσης, είτε αυτή είναι πράσινη είτε ηθική, συνδυάζεται με τον χώρο που αναπτύσσεται στην αστική ζωή. Θεωρείτε ότι τα συμβολικά συστατικά μιας κουλτούρας προέρχονται από παραστάσεις που συλλογικά παράγονται, μετασχηματίζονται, αναπαριστώνται και μεταδίδονται.
Παράλληλα, θεωρεί ότι η κοινωνία της αστικής ζωής χειραγωγείται με σκοπό τη κατανάλωση και τη παραγωγή. Ηθικοί καταναλωτές καλούνται εκείνοι που θέτουν ηθικά ζητήματα στην καταναλωτική τους συμπεριφορά. Επιπλέον, θα προτιμήσουν προϊόντα όπου μέρος της τιμής του προϊόντος αντιστοιχεί σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, αλλά και δεν θα ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τη καλαισθησία του προϊόντος. Η αντί-καταναλωτική πολιτική της από-ανάπτυξης στηρίζεται στην ιδέα της παραγωγής σε «σωστό – μέγεθος» , κριτικάροντας τον καταναλωτισμό και τον παραγωγισμό του καπιταλιστικού συστήματος. Αυτό το παραγωγικό σύστημα εξυπηρετεί, στην καλύτερη των περιπτώσεων, μεμονωμένους χρήστες που έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν εμπορεύματα για ατομική χρήση, αποκλείοντας έτσι την ανάπτυξη μαζικών συστημάτων μεταφορών και, με γενικό τρόπο, τη μη εμπορευματική ικανοποίηση συλλογικών αναγκών με συλλογικά μέσα. Συνήθως, οι εύποροι καταναλωτές ανεξαρτήτως χώρας, δεν ανταποκρίνονται στο κάλεσμα για αλλαγή τρόπου ζωής σε μία βιώσιμη κατεύθυνση.
Ο τρόπος της παραγωγής της υλικής ζωής, καθορίζει γενικά την εξέλιξη της κοινωνικής, πολιτικής και διανοητικής ζωής. Ο καταναλωτισμός ισοδυναμεί με μία κουλτούρα εξατομικευμένης ιδιοτέλειας, αναπαράγοντας άνισες εμπορικές σχέσεις και υποβαθμίζοντας το περιβάλλον. Η αντί-κατανάλωση, σε σχέση με την βιώσιμη κατανάλωση, προσφέρει στους πολίτες περιβαλλοντικό όφελος δίνοντας περισσότερες ευκαιρίες αυτό-έκφρασης. «Πρέπει να έχεις φτάσει σε ένα σημείο αυτοπραγμάτωσης, ώστε να ορίσεις μέσα σου τι πραγματικά χρειάζεσαι. Για μένα, μετά την κάλυψη των βασικών βιοποριστικών αναγκών, είναι οι πνευματικές και συναισθηματικές ανάγκες που μετρούν, να διαβάσω ένα βιβλίο, να πάω μια βόλτα στη θάλασσα, να παίξω μπάσκετ με τους φίλους μου, να μαγειρέψουμε όλοι μαζί σε συλλογικά γεύματα».(από σχεδία τεύχος 54).Μια πρώτη «επιχείρηση» από την μεριά μου, μετά την διαγραφή μου από το Χαροκοπειο, να ερμηνεύσω χωρίς αυτό που λέμε ακαδημαϊκά, εμπειρικό δείγμα, το καταναλωτικό κίνημα της εθελούσιας απλότητας η καλύτερα τι είναι ο αντι-καταναλωτισμός. Θα προχωρήσω και εγώ, με την σειρά μου, όπως και η «βιβλιογραφία» των ερευνητών σε περισσότερα με τον καιρό «θεωρητικά άρθρα».
Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου 19/11/25
