Tου Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Το παρόν άρθρο είναι η απομαγνητοφώνηση της ομιλίας μου από την συμμετοχή μου στο 1ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο για τα Κοινά και την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία, 4-7 Μαΐου 2017, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η οποία ήταν μέρος της διδακτορικής μου διατριβής με θέμα: «Εθελοντική αποανάπτυξη: μία εναλλακτική πρόταση ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας χωρίς οικονομική μεγέθυνση».
Για τον Λατούς η αποανάπτυξη στηρίζεται σε οκτώ πυλώνες, εγώ θα σταθώ σε δύο στην επανατοποικοποίηση όπου ο Λατούς αναφέρεται σε μια επιστροφή προς τα πίσω σε κοινοτικά πλαίσια, με κοινοτικές και οριζόντιες ανθρώπινες σχέσεις, με τοπική οικονομία, με όσο το δυνατόν συνεργατικές και συμμετοχικές πρακτικές και με χαμηλότερες οικονομίες κλίμακας, θυμίζοντας αυτό που αναφέρει ο Σουμάχερ στο βιβλίο του, «το μικρό είναι όμορφο». Εδώ θέλω να προσθέσω ότι δεν αναφερόμαστε μόνο σε οικολογικά χωριά έξω από τη δομημένη κοινωνία, αλλά και σε αστικά χωριά μέσα σε αυτή, δηλαδή μια πόλη μέσα στη πόλη. Από οικολογικής σκοπιάς είναι η επικαιροποίηση του συνθήματος «σκέψου παγκόσμια δράσε τοπικά».
Η δημιουργία νέων αξιών και νοημάτων αναλύεται από τον Κορνήλιο Καστοριάδη στο βιβλίο του «η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας». Ο Λατούς αναφέρει ότι ο ανταγωνισμός, ατομικισμός και ωφελιμισμός θα πρέπει να δώσει τη θέση του στη συνεργασία και στην αλληλεγγύη όπου αυτός ο μετασχηματισμός θα δημιουργήσει νέες αξίες, νέα νοήματα και νέες υποκειμενικότητες, βοηθώντας τη κοινωνία να αυτοθεσμιθεί και να αυτορυθμιστεί. Όπως λέει ο Λατούς να αποαποικιοποιήσουμε το φαντασιακό μας.
Οι σκέψεις που έκανα γύρω από την έρευνα, είναι ότι η οικονομική κρίση στη χώρα μας, δημιούργησε ένα εναλλακτικό τρόπο ζωής, πρωτοβουλίες λαϊκής βάσης και πολλά άτυπα κοινωνικά δίκτυα. Αυτό όμως που μου προξένησε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι κατά πόσο τελικά είναι δυνατό, να υπάρξει μια κοινωνία αποανάπτυξης ή καλύτερα ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να υπάρξει.
Έτσι λοιπόν εγώ ασχολήθηκα με την εθελούσια απλότητα, όπου είναι μια από τις πέντε πηγές προέλευσης της αποανάπτυξης και αμφισβητεί την έννοια της «καλής ζωής» και της καταναλωτικής κουλτούρας, δίνοντας έμφαση στη πνευματική ανάπτυξη και δημιουργώντας μια κοινωνία με μεταυλιστικές ανάγκες. Η εθελούσια απλότητα λοιπόν είναι μια πράσινη συμπεριφορά καταναλωτή, ενώ αναφέρεται σε ένα αυτάρκη οικολογικό τρόπο ζωής, που βασίζεται στις μη υλιστικές πτυχές της ζωής, δημιουργώντας ένα διαφορετικό σύστημα πεποιθήσεων και πρακτικών, θυμίζοντας αρχαίες αρετές όπως η αυτάρκεια και η εγκράτεια.
Οι καταναλωτές της εθελούσιας απλότητας, παράγουν ένα αίσθημα αντικαταναλωτισμού, απέναντι στη χειραφέτηση της αγοράς και της ανάπτυξης, μέσα από την υλιστική παράδοση. Ο λόγος τώρα που ασχολούμαι με την εθελούσια απλότητα σε αστικό περιβάλλον, είναι διότι ενισχύει τη κοινωνική αλλαγή και για τον Λατούς οδηγεί στη κοινωνία των πολιτών, που βρίσκεται το υποκείμενο της αλλαγής. Παράλληλα, βοηθάει την πόλη να γίνει πιο βιώσιμη και ανάλογα την πόλη αλλάζει το κίνητρο για απλούστερη ζωή.
Η ερευνητική αναζήτηση, αναφέρεται σε αυτό που αναφέρθηκε νωρίτερα, δηλαδή όπως αναφέρει ο Τάίμπο η αποανάπτυξη, βασίζεται στην ατομική εθελούσια απλότητα, στη κινητοποίηση της λαϊκής βάσης και στην αυτοδιαχείριση σε μία κοινότητα. Εδώ θα ήθελα να πώ ότι ο όρος κοινότητα στο Δυτικό κόσμο είναι λίγο αόριστος ενώ στη Λατινική Αμερική είναι η ραχοκοκαλιά της κοινωνικής ζωής. Λόγω λοιπόν του ουτοπικού χαρακτήρα της αποανάπτυξης και επειδή δεν υπάρχει κάποιο σαφές παράδειγμα που να προσδιορίζει τη κοινωνία της, ασχολούμαι με μια ετεροτοπία όπου σύμφωνα με το Φουκώ είναι μια ενεργά χωροθετημένη ουτοπία, ενώ για τον Λεφέβρ είναι ένα κατώφλι αντιθέσεων όπου δημιουργούνται διαφορετικές κοινωνικές σχέσεις.
Συγκεκριμένα ερευνούσα τα Εξάρχεια, όπου θεωρούνται μια ετεροτοπία της αντίστασης, μέσω της κατανάλωσης, συλλογικών δράσεων και εναλλακτικών μορφών οικονομίας. Παράλληλα, παράγουν ένα φαντασιακό αντίστασης, απέναντι στη νεοφιλελεύθερη λογική της προόδου. Η ετερογένεια του χώρου πολλές φορές, οργανώνει την οικονομική ζωή, έξω από το καπιταλιστικό σύστημα της αγοράς, δημιουργώντας σε αυτούς τους αλλότινους χώρους όπως τους αποκαλεί ο Φουκώ, διαφορετικές οικονομίες. Ο όρος διαφορετικές οικονομίες ή ποικίλες οικονομίες, προέρχεται από τις Gibson-Graham που ονομάζουν τις εναλλακτικές οικονομίες που υπάρχουν, τόσο μέσα, όσο και έξω από το καπιταλιστικό σύστημα. Αυτές που είναι έξω από αυτό, βρίσκονται και στην ατζέντα της αποανάπτυξης.
Εγώ λοιπόν συγκεκριμένα ασχολήθηκα με τη κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, με τις καινοτομίες της, τις τυπικές μορφές και τις άτυπες μορφές, ή όπως τις αποκαλούν στη Λατινική Αμερική διάφορες οικονομίες της αλληλεγγύης. Για τη θεωρία της αποανάπτυξης η οικονομική κρίση και τα προγράμματα λιτότητας, θεωρούνται ως ένα είδος αναγκαστικής αποανάπτυξης.
Η χρησιμότητα της έρευνας είναι διπλή, από τη μια προσπαθεί να καλύψει το κενό της βιβλιογραφίας, μεταξύ του κοινωνικού και πολιτιστικού κεφαλαίου, που συμβάλουν σε μια απλούστερη ζωή και από την άλλη η αναζήτηση της ατομικής εθελούσιας απλότητας, μέσα από κοινωνικά δίκτυα πολιτικού χώρου, που μπορεί να δημιουργήσει τη κοινωνία της αποανάπτυξης, δηλαδή από το ατομικό να πάμε στο συλλογικό. Αυτό ήταν ένα μέρος από την ομιλία μου στο συνέδριο της Θεσσαλονίκης, και θα συνεχίσω με ένα δεύτερο άρθρο.
Αλέξανδρος Κόρπας Πρελορέντζος
26/11/25
