Ένα μεγάλο έγκλημα: Τα χαμένα ποτάμια της Αθήνας
Όλες οι μεγάλες πόλεις της Ιστορίας — από την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα μέχρι τη σύγχρονη εποχή — χτίστηκαν γύρω από ποτάμια. Το νερό ήταν πηγή ζωής, ανάπτυξης και πολιτισμού.
Το Λονδίνο, η Πράγα, η Ρώμη, η Κολωνία, η Μόσχα, το Παρίσι, η Αγία Πετρούπολη, η Βουδαπέστη, η Βιέννη, αλλά και μικρότερες πανέμορφες πόλεις όπως το Κόμπλενζ, το Μελκ, το Ούγκλιτς, το Κίζι και το Ρουντεσχάιμ, αναπτύχθηκαν γύρω από τα ποτάμια τους και σήμερα αποτελούν μαγνήτη για κατοίκους και τουρίστες.
Η Αθήνα, όμως, ακολούθησε τον αντίθετο δρόμο. Τα ποτάμια της μπαζώθηκαν και μετατράπηκαν σε αυτοκινητόδρομους και τσιμεντένιες λεωφόρους.
Τα κρυμμένα ποτάμια κάτω από την Αθήνα
Οι γεωτρήσεις του ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) αποκάλυψαν ότι κάτω από πολλούς δρόμους της Αθήνας κρύβονται μπαζωμένα ρέματα και υπόγεια ποτάμια.
Ο Ιλισός, ο Ηριδανός, ο Κυκλόβορος, το Λυκόρεμα, ο Βουρλοπόταμος, ο Βοϊδοπνίχτης και ο Αλασσώνας είναι μερικά μόνο από αυτά.
Σύμφωνα με μελέτη του ΕΜΠ, τα ανοιχτά ρέματα της Αττικής το 1945 είχαν συνολικό μήκος 1.280 χιλιομέτρων. Σήμερα απομένουν μόλις 434 χιλιόμετρα — μείωση που φτάνει το 66,4%.
Παράλληλα, μελέτη του ΙΓΜΕ έδειξε πως παλαιότερα το 80% των νερών της βροχής απορροφούνταν από το έδαφος και μόνο το 20% κατέληγε στη θάλασσα. Σήμερα η αναλογία αυτή έχει αντιστραφεί δραματικά.
Ο Κηφισός: Το τελευταίο χαμένο ποτάμι του Λεκανοπεδίου
Η κοίτη του Κηφισού εκτείνεται σε περίπου 12.000 στρέμματα. Οι πηγές του βρίσκονται στην Πάρνηθα και το ποτάμι διασχίζει πολλές περιοχές της Αττικής, όπως η Νέα Ερυθραία, η Κηφισιά, η Λυκόβρυση, η Μεταμόρφωση και η Νέα Φιλαδέλφεια, πριν εκβάλει στον Φαληρικό Όρμο.
Οι πρώτες αναφορές στον Κηφισό έγιναν πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια από αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. Για τους αρχαίους Αθηναίους ο Κηφισός ήταν ιερός ποταμός και πηγή ζωής για την εύφορη αττική πεδιάδα.
Σήμερα, όμως, η υποβάθμιση του Κηφισού και των παραχειμάρρων του αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα περιβαλλοντικά προβλήματα της Αττικής.
Το όνειρο για την προστασία του Κηφισού
Η κατάσταση του ποταμού είχε επιδεινωθεί τόσο πολύ ώστε το 1994 εκδόθηκε Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία του.
Ωστόσο, δεκατρία χρόνια αργότερα, ο Κηφισός παρέμενε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα περιβαλλοντικής κακοποίησης.
Ο Φορέας Διαχείρισης και Ανάπλασης του Κηφισού, που ιδρύθηκε το 2002, δεν λειτούργησε ποτέ ουσιαστικά, καθώς δεν στελεχώθηκε ούτε χρηματοδοτήθηκε επαρκώς.
Το Αδριάνειο Υδραγωγείο μέσα στα μπάζα
Μέλη της Οικολογικής Εξόρμησης Αττικής εντόπισαν στην κοίτη του Κηφισού, κοντά στο αμαξοστάσιο των ΗΛΠΑΠ στη Νέα Φιλαδέλφεια, νέα ίχνη του Αδριάνειου Υδραγωγείου.
Στο σημείο διακρίνονται τρία φρεάτια και λιθοδομές μήκους περίπου 50 μέτρων.
Το αρχαιολογικό εύρημα, ωστόσο, υφίσταται σοβαρές φθορές από μπάζα, σκουπίδια και επιχωματώσεις, ενώ επιβαρύνεται και από τα νερά που εκτρέπονται από τις γύρω εγκαταστάσεις.
Αναμνήσεις από έναν ζωντανό Κηφισό
Ο Μπάμπης Μπιλίνης, μιλώντας στη 2η Επιστημονική Διημερίδα για τον Κηφισό το 2009, θυμάται:
«Η πλημμύρα του 1961 είχε ξεχαστεί και εμείς τα παιδιά παίζαμε στην όχθη του, απέναντι από το εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Μοσχάτο. Θυμάμαι τους παππούδες που ψάρευαν, τις βάρκες που έβρισκαν καταφύγιο μέσα στο ποτάμι και τα παιδιά που έκαναν ποδήλατο κάτω από τους ευκαλύπτους».
Ακόμα και τότε, όμως, τα προβλήματα είχαν ήδη αρχίσει.
Η άναρχη δόμηση, οι βιομηχανίες και τα απόβλητα επιβάρυναν το ποτάμι, ενώ λύματα και χημικά έφταναν συχνά μέχρι τις εκβολές του.
Με τα χρόνια, οι βάρκες χάθηκαν, οι ψαράδες εξαφανίστηκαν και οι ευκάλυπτοι κόπηκαν για να χτιστούν πολυκατοικίες.
Οι όχθες μετατράπηκαν σε χώρους στάθμευσης και ο Κηφισός έγινε θύμα της λογικής της «ανάπτυξης μέσω αυτοκινητοδρόμων».
Οι αντιδράσεις των κατοίκων
Το 1999 τα σχέδια για τη δημιουργία δρόμου πάνω από τον Κηφισό είχαν πλέον οριστικοποιηθεί.
Κάτοικοι που διαμαρτυρήθηκαν στο υπουργείο άκουσαν έναν αρμόδιο να τους δείχνει αεροφωτογραφία της Αθήνας και να λέει:
«Όλα είναι χτισμένα. Η μόνη ελεύθερη λωρίδα είναι ο Κηφισός. Από πού θέλετε να περάσει ο δρόμος;»
Με την προοπτική των Ολυμπιακών Αγώνων, ο υπερυψωμένος αυτοκινητόδρομος πάνω από τον Κηφισό έγινε τελικά πραγματικότητα.
Η αλλαγή του μικροκλίματος
Το έργο άλλαξε δραματικά την περιοχή.
Η τεράστια μάζα τσιμέντου εμπόδισε τη θαλάσσια αύρα να εισέρχεται στο λεκανοπέδιο, αυξάνοντας τη θερμοκρασία το καλοκαίρι.
Ο δρόμος σκίασε ολόκληρες γειτονιές, ενώ η ηχορύπανση, το καυσαέριο, τα στάσιμα νερά, τα κουνούπια και η δυσοσμία επιβάρυναν σημαντικά την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Και παρά το μέγεθος του έργου, τα μποτιλιαρίσματα εμφανίστηκαν σχεδόν αμέσως.
Ποιοι μπάζωσαν τον Ιλισό
Η κάλυψη του Ιλισού ξεκίνησε το 1939, επί δικτατορίας Μεταξά.
Κατά τη θεμελίωση του έργου, ο Ιωάννης Μεταξάς είχε δηλώσει χαρακτηριστικά:
«Θάπτομεν τον Ιλισόν».
Στη δεκαετία του ’50, επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, ολοκληρώθηκε η κάλυψη της κοίτης του ποταμού.
Στη θέση του Ιλισού δημιουργήθηκαν οι λεωφόροι Μιχαλακοπούλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και Καλλιρρόης.
Έτσι, ένα από τα σημαντικότερα ποτάμια της Αθήνας εξαφανίστηκε κάτω από το τσιμέντο.
Πηγή: ctview.gr
