37 C
Athens
Παρασκευή, 19 Ιουλίου, 2024
ΑρχικήΑΠΟΨΕΙΣΕυρωπαϊκή Ένωση και Πολίτης | Του Ηλία Γιαννακόπουλου

Ευρωπαϊκή Ένωση και Πολίτης | Του Ηλία Γιαννακόπουλου

“Το να είσαι Ευρωπαίος σημαίνει να προσπαθείς να εξισορροπήσεις ηθικά, πνευματικά και υπαρξιακά τις αντίθετες θεωρίες και πράξεις της πόλης του Σωκράτη και της πόλης του Ησαΐα” (George Steiner, αμερικανός λογοτέχνης, φιλόσοφος, κριτικός)

 Η Ευρωπαϊκή Ένωση για πολλούς μελετητές της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας ιστορίας αποτέλεσε μία ιστορική νoμοτέλεια. Σε αυτήν συνέβαλε καταλυτικά η πολιτιστική ομοιογένεια αλλά και η κοινή ρίζα των πολλαπλών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων. Στο τοπίο αυτό ανθοφόρησε και καρποφόρησε το όραμα της Ενωμένης Ευρώπης.

pastedGraphic.png 

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση ως ένα μόρφωμα πολυεθνικό δεν συνιστά μία μόνιμη κατάσταση (πολιτική, οικονομική, κοινωνική…) αλλά μία διαδικασία “εν τω γίγνεσθαι”.

Σε μία εποχή και σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από συνεχείς μεταβολές, από οικονομικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς, από γρήγορες επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις, έντονες δημογραφικές ανακατατάξεις κι από μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα η Ευρώπη αποτελεί τη μόνη  “σταθερά” για την ευδοκίμηση του πολιτισμού, του ορθολογισμού και της ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ κρατών και λαών.

 Για να επιτευχθούν, όμως, όλα αυτά προαπαιτείται η ενεργός συμμετοχή του Ευρωπαίου πολίτη στη χάραξη μιας νέας πορείας όπου θα συμπορεύονται το όραμα με την πραγματικότητα (ρεαλισμό), η γνώση με την εφαρμογή και η επιστήμη με την ηθική.

Αυτούς τους προβληματισμούς-ζητούμενα φιλοδοξεί να συνυφάνει η Συνθήκη της Λισαβόνας (2007/2009) ως μία προσπάθεια να καταστεί ο Πολίτης κέντρο των αποφάσεων και πρωταγωνιστής των εξελίξεων. Ένας πολίτης “δημιουργός πολιτικής” και όχι “καταναλωτής” πολιτικών-ιδεολογικών υποπροϊόντων και ιδεολογημάτων. Ένας πολίτης με πνεύμα εξωστρέφειας που θα πηγάζει-εμπλουτίζεται από τις αρετές της ευρωπαϊκής παράδοσης. Ο πολίτης μπορεί και πρέπει να καταστεί το επίκεντρο της πολιτικής. 

Γιατί διαφορετικά τίθεται το μεγάλο δίλημμα: «Ή θα αναπτυχθούμε προς την κοινωνία των πολιτών ή θα οπισθοδρομήσουμε στην κοινωνία των ειδικών και των τεχνοκρατών»

pastedGraphic_1.png

 Πάνω σε αυτόν τον προβληματισμό η συνθήκη της Λισαβόνας ενισχύει το ρόλο του πολίτη αλλά και του Ευρωκοινοβουλίου ως θεσμικού οργάνου. Η ενδυνάμωση και των δύο κρίνεται απαραίτητη γιατί η παγκοσμιοποίηση ως φαινόμενο είναι γεγονός με τις πολλαπλές προκλήσεις και ευκαιρίες που την συνοδεύουν.

Ειδικότερα αυτή (παγκοσμιοποίηση) αυξάνει τον πλούτο αλλά και τη φτώχεια ταυτόχρονα σε κάποιες χώρες. Επιτρέπει ή και διευκολύνει την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας  πολιτιστικής ταυτότητας έξω από τα όρια που επιβάλλει η γλώσσα, το έθνος, η θρησκεία και η καταγωγή. 

Παγκοσμιοποίηση, όμως, σημαίνει και φτώχεια, απειλή για το περιβάλλον, εθνοτικές συγκρούσεις και παγκόσμια μετανάστευση. Η δεσποτεία της αγοράς, οι αδικίες, οι πόλεμοι, η τρομοκρατία και ο ρατσισμός (άλλοτε υπόρρητου κι άλλοτε ως εκφρασμένη συμπεριφορά) συνιστούν το αρνητικό πρόσωπο της παγκοσμιοποίησης.

Απέναντι, λοιπόν, σε αυτήν τη νέα πραγματικότητα, με τις ευκαιρίες αλλά κα τα αδιέξοδά της, η συνθήκη της Λισαβόνας απαντά με την ανάδειξη της δύναμης του πολίτη ως πυρηνικού στοιχείου του νέου πολιτισμού, του νέου ανθρωπισμού, της νέας πολιτικής. 

 Ειδικότερα ο Ευρωπαίος πολίτης απέναντι στον υπερκαταναλωτισμό, την ιδεολογική κενότητα, το έλλειμμα ιδεών, ιδεωδών και αξιών μπορεί να αγωνιστεί και να διεκδικήσει την “επιστροφή” στο σύγχρονο ανθρωπισμό, την αλληλεγγύη, την ισότητα ευκαιριών, το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την επιστροφή, δηλαδή, στια διαχρονικές ανθρώπινες αξίες και στον πολιτισμό. 

Επίσης, ο Ευρωπαίος πολίτης μπορεί να οραματιστεί και να διεκδικήσει μία Δημοκρατία με ισχυρή αποκέντρωση, διαφάνεια και συμμετοχή. Βιώσιμη ανάπτυξη, κοινωνική δικαιοσύνη και σεβασμό στην πολιτιστική διαφορετικότητα. 

pastedGraphic_2.png

Κι όλα αυτά ο πολίτης μπορεί να τα πετύχει σε μία ισχυρή Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε μία Ευρώπη που εγγυάται την πολυμορφία και  τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Όπλα του πολίτη και της Ευρώπης είναι  ο Διάλογος, η Ανεκτικότητα και διαπολιτισμική επικοινωνία. 

Βέβαια δεν πορευόμαστε στη λογική του αλαζονικού μύθου περί «ανωτερότητας» της Ευρώπης και κατωτερότητας των άλλων, της Ανατολής. Η κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία του ευρωπαίου πολίτη είναι ο άνθρωπος ως «αυταξία», χωρίς προσδιορισμούς του χρώματος, της φυλής, της θρησκείας και της καταγωγής.

Η συνθήκη της Λισαβόνας αναγνωρίζει και προβάλλει της αποδοχή της πραγματικότητας πως η Ευρώπη αποτελεί ένα μωσαϊκό πολιτισμών που πηγάζει από τις ιδιαίτερες γεωγραφικές, οικονομικές, ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες των διαφόρων εθνών-κρατών.

Η Ευρώπη, δηλαδή, ως γεωγραφική και πολιτισμική έννοια και οντότητα χαρακτηρίζεται από την πολυμορφία και την πολυποικιλία σε όλες τις εκδοχές της. Αυτή η πραγματικότητα υποχρεούται να κατανοήσει και να υπηρετήσει ο πολίτης μέσα από ατομικές ή συλλογικές δράσεις. Ένας πολίτης που δεν θα αρέσκεται να υπερασπίζεται τη δική του διαφορετικότητα αλλά να μάχεται για τη διαφορετικότητα του άλλου. Αυτό αποτελεί και το βάθρο της δημοκρατίας, της προόδου και της ίδιας της ζωής.

Εξάλλου η μεγάλη δικαίωση των οραματιστών της Ε.Ε και το μεγάλο ζητούμενο της ευρωπαϊκής ενοποίησης είναι “συμφιλιώσει την πολιτική ενότητα με την πολλαπλότητα χωρίς να βλάψει τις ελευθερίες και την αρχή της ισότητας όχι μόνον ανάμεσα στους πολίτες αλλά και ανάμεσα στα κράτη-μέλη της. Να υλοποιήσει μια ενσωμάτωση που θα σέβεται τόσο την πολιτική κυριαρχία των κρατών όσο και την πολιτιστική ταυτότητα των εθνών. Το ζητούμενο είναι να μη θυσιαστεί η πολλαπλότητα στην ενότητα, η διαφορά στην ταυτότητα(δημοσίευμα, Θανάση Γιαλκέτση  «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 29 Μαΐου 1994 ).