Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Το παρόν άρθρο, είναι μια «συνέχεια» του προηγούμενου άρθρου, στο enallaktikos.gr (η Bιομηχανική Eπανάσταση, το συνεργατικό κίνημα και η περίπτωση της Ελλάδας) που αναφερόταν στους «φορείς» η «εγχειρήματα» της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας κατά το παρελθόν.
Μία πρώτη συγγραφική «αποτύπωση» για τα τοπικά νομίσματα, τη «σφράγιση του χρήματος» και την οικονομική κρίση, έχει δοθεί σε παλιότερο άρθρο στον ιστότοπο του ardin – rixi με τίτλο «Τα ελεύθερα οικονομικά και η απόδραση από τον οικονομισμό».
Τα τοπικά νομίσματα ως ιδέα δεν είναι πρωτόγνωρη. Ο φιλόσοφος και οικονομολόγος Silvio Gesell (1929) πίστευε, ότι η μεγέθυνση του πραγματικού κεφαλαίου, περιορίζεται από το χρηματικό επιτόκιο και η μείωση του χρηματικού επιτοκίου θα μπορούσε να προέλθει από ένα κόστος διατήρησης του χρήματος. Με αυτή την σκέψη, προτείνει την ιδέα του «σφραγισμένου χρήματος», για την οικονομική κρίση του 1890 της Αργεντινής, δηλαδή νομίσματα με αρνητικό ενδιαφέρον ή τα λεγόμενα υπερημερίας, τα οποία επιβάλλουν μία προγραμματισμένη απόσβεση και αποθαρρύνουν την αποταμιευτική συσσώρευση χρημάτων. Βέβαια, ο John Maynard Keynes (1936) θεωρεί ότι ο συλλογισμός του Gesell είναι ελλιπής, διότι η «σφράγιση» του χρήματος θα αποστερούσε την αμοιβή ρευστότητας που έχει το χρήμα και μάλιστα την μεγαλύτερη από κάθε εμπόρευμα, με αποτέλεσμα να εμφανιστούν πολλά υποκατάστατα του χρήματος στην αγορά.
Στις 16 και 17 Φεβρουαρίου του 2011 στην Λυών, πραγματοποιήθηκε το ετήσιο διεθνές συνέδριο για την κοινότητα και τα τοπικά νομίσματα. Ο σκοπός του συνεδρίου, είναι να αποδείξει, για ποιο λόγο αυτά τα εναλλακτικά νομίσματα, μπορούν να δυναμώσουν την τοπική κοινωνία μεμονωμένα και σε προέκταση μια ολόκληρη χώρα. Επιπλέον, οι υποστηρικτές των τοπικών νομισμάτων υποστηρίζουν, ότι τα τοπικά νομίσματα έχουν ζωτικής σημασίας ρόλο στην ανάπτυξη περιφερειακών οικονομιών και ενθαρρύνουν τις συναλλαγές μεταξύ γειτονιών, προσφέροντας μία κοινωνική αλληλοϋποστήριξη και κοινωνική συνοχή. Ταυτόχρονα, η δημιουργία νομίσματος σε μία κοινότητα, ενισχύει το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού.
Τα τοπικά νομίσματα, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: η πρώτη, είναι σε αυτά που ονομάζονται συμπληρωματικά, δηλαδή που υποστηρίζονται με πραγματικά εμπορεύματα, ή με σύμβαση ορισμένου χρόνου αμοιβής νόμιμων χρημάτων. Η δεύτερη κατηγορία τοπικών νομισμάτων, είναι αυτά που δεν υποστηρίζονται με πραγματικά εμπορεύματα, αλλά συνδέονται με την ανταλλαγή υπηρεσιών, όπως οι τράπεζες χρόνου, που χρησιμοποιούνται για να λύσουν προβλήματα κοινωνικής φροντίδας κατά κύριο λόγο, όπως για παράδειγμα στην Ιαπωνία, που αντιμετωπίζει πρόβλημα γήρανσης του πληθυσμού και μέσω των τραπεζών χρόνου προσφέρεται βοήθεια σε ηλικιωμένους. Τελευταία κατηγορία, είναι αυτά που χαρακτηρίζονται από την αμοιβαία πίστωση, τα οποία χρησιμοποιούνται κατά κόρον στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και σε Ουγγαρία, Καναδά και στοχεύουν να δυναμώσουν το τοπικό εμπόριο.
Το παράδειγμα της Βραζιλίας
Στη Βραζιλία υπάρχει η ASMOCONP (Associação dos Moradores do Conjunto Palmeiras), μια μη κυβερνητική οργάνωση που δημιούργησε την Τράπεζα Πάλμας (Banco Palmas) και λειτουργεί στη συνοικία της Παλμέιρας από το 1998. Η κεντρική φιλοσοφία του έργου της Banco Palmas, αποτελείται από τη δημιουργία του λεγόμενου «δικτύου αλληλεγγύης», την ενσωμάτωση των τοπικών παραγωγών και καταναλωτών με τέτοιο τρόπο, ώστε το μεγαλύτερο δυνατό τμήμα του τοπικού πλούτου, να κυκλοφορεί σε τοπικό επίπεδο. Η Banco Palmas, είναι μία οργάνωση που έχει σαν στόχο, την πρόσληψη ατόμων που είναι τόσο κυριολεκτικά, όσο και μεταφορικά, «εκτός» του οικονομικού συστήματος, μέσα από μια σειρά από μικρο-πιστωτικά προγράμματα και πρωτότυπα κοινωνικά νομίσματα. Η ιδέα της μικρο-πίστωσης, προϋπήρχε και είχε γίνει παγκοσμίως γνωστή, από τη πρωτοποριακή δράση της Grameen Bank στο Μπαγκλαντές. Η Τράπεζα Πάλμας, παρέχει στους κατοίκους της συνοικίας, ένα τοπικό συμπληρωματικό νόμισμα (Πάλμα ή Παλμάρες), το οποίο τίθεται σε κυκλοφορία με τη χορήγηση μικρό-δανείων, στους κατοίκους χωρίς τόκο. Όπως αναφέρεται παραπάνω, τα χαρακτηριστικά του τοπικού νομίσματος, είναι ότι δεν αποταμιεύεται με τόκο, αλλά ούτε μπορεί κανείς να το δανείσει με επιτόκιο. Σε αντίθεση με τις συμβατικές τράπεζες, που χρειάζονται εγγυήσεις και υποθήκες για την χορήγηση δανείων, η Banco Palmas, βασίζεται στην καλή πίστη του δανειολήπτη, ότι θα το αποπληρώσει. Με τη χρήση των Πάλμας, οι κάτοικοι της συνοικίας, μπορούν να συναλλάσσονται μεταξύ τους, ανεξάρτητα εάν έχουν ή όχι επίσημο νόμισμα στις καταθέσεις. Αυτό το νόμισμα, κυκλοφορεί τοπικά, πράγμα που σημαίνει ότι ο επισκέπτης στην πόλη πρέπει να αγοράσει τοπικό νόμισμα, πληρώνοντας με επίσημο νόμισμα. Οι συναλλαγές γίνονται κυρίως, μέσω μιας ηλεκτρονικής κάρτας, η οποία καταγράφει τις συναλλαγές, όπως περίπου οι χρεωστικές κάρτες των συμβατικών τραπεζών.
Το τοπικό νόμισμα, χρησιμοποιείται από τους κατοίκους της συνοικίας, για τις συναλλαγές τους στην περιοχή τους, αλλά και για τη χρηματοδότηση δημόσιων και ιδιωτικών έργων στην περιοχή τους, όπως η υποστήριξη της αστικής γεωργίας και η εξασφάλιση τροφίμων στη συνοικία. Επιπλέον, χρηματοδοτείται η δημιουργία καταστημάτων, όπου οι κάτοικοι μπορούν να πωλούν τα προϊόντα που παράγουν οι ίδιοι στα σπίτια τους. Μέρος του έργου της ASMOCONP, ήταν η δημιουργία μιας σειράς από αλληλέγγυες επιχειρήσεις, όπως ένα μικρό εργοστάσιο ραψίματος (Palma Fashion), ένα παρασκευαστήριο υλικών καθαρισμού (Palma Limpe), φυσικών σαπουνιών (Palma Natus) και προϊόντων χειροτεχνίας (Palm Arte). Ο σκοπός τους είναι να «επωάσει» ντόπιους εργάτες, οι οποίοι απασχολούνται προσωρινά και εκπαιδεύονται σε ειδικές επαγγελματικές και επιχειρηματικές δεξιότητες, ώστε να μπορούν να εργάζονται για τον εαυτό τους, ή για τις τοπικές επιχειρήσεις. Η πολιτική που ακολουθήθηκε σε αυτή τη κοινότητα, θεωρείται από πολλούς, σαν στρατηγική ολοκληρωμένης τοπικής ανάπτυξης, η οποία συμπληρώνεται, από ένα προγράμματα κατάρτισης κοινοτικού πανεπιστημίου (Bairro-Escola). Μετά από 10 χρόνια λειτουργίας της, εκτιμά ότι 1.600 είναι ικανοποιημένοι από το έργο της ASMOCONP, ενώ έχουν δημιουργηθεί 700 άμεσες και 2.500 έμμεσες εργασίες για τους κατοίκους. Για τους 3.000 ανθρώπους που επικουρούνται από τη Banco Palmas κάθε χρόνο και για το 25% της κοινότητας που συμμετέχει στη κυκλοφορία Πάλμας, θεωρείται ως ένας τρόπος, για να επιτύχει ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, ενώ οι τοπικοί έμποροι σημείωσαν αύξηση στις πωλήσεις τους, της τάξεως 30% με 40%.
Το παραπάνω κείμενο και το παράδειγμα της Βραζιλίας, είναι ένα «κομμάτι» της διπλωματικής μου εργασίας, για το μεταπτυχιακό μου στο Χαροκόπειο. Παλιά υπήρχε η διπλωματική εργασία «ελεύθερη» στο διαδίκτυο. Πλέον περισσότερες πληροφορίες για την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία θα υπάρχουν στο βιβλίο που ετοιμάζεται.
Περισσότερες πληροφορίες πάνω στο θέμα, μπορείτε να διαβάσετε στα παρακάτω links:
https://enallaktikos.gr/i-viomichaniki-epanastasi-to-synergatiko-kinima-kai-i-periptosi-tis-elladas/
https://ardin-rixi.gr/archives/201068
Αλέξανδρος Κόρπας Πρελορέντζος
24/11/25
