Οι επιστήμονες αποκάλυψαν ότι ο εγκέφαλος περνά από πέντε διακριτές φάσεις στη ζωή, με καθοριστικά σημεία καμπής στις ηλικίες 9, 32, 66 και 83 ετών.
Περίπου 4.000 άτομα, έως και την ηλικία των 90 ετών, υποβλήθηκαν σε εξετάσεις απεικόνισης, ώστε να αποκαλυφθούν οι συνδέσεις ανάμεσα στα εγκεφαλικά τους κύτταρα.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ έδειξαν ότι ο εγκέφαλος παραμένει στην εφηβική φάση μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των τριάντα, όταν και «φτάνουμε στο αποκορύφωμα».
Οι επιστήμονες λένε ότι τα ευρήματα μπορεί να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε γιατί ο κίνδυνος για ψυχικές διαταραχές και άνοια μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ζωής.
Ο εγκέφαλος αλλάζει συνεχώς, ανταποκρινόμενος σε νέες γνώσεις και εμπειρίες – όμως η έρευνα δείχνει ότι αυτό δεν είναι ένα ομαλό, συνεχές μοτίβο από τη γέννηση μέχρι τον θάνατο.
Αντί γι’ αυτό, ο εγκέφαλος περνά μέσα από πέντε φάσεις:
-
Παιδική ηλικία – από τη γέννηση έως τα 9 έτη
-
Εφηβεία – από 9 έως 32 έτη
-
Ενήλικη ζωή – από 32 έως 66 έτη
-
Πρώιμη γήρανση – από 66 έως 83 έτη
-
Ύστερη γήρανση – από 83 ετών και μετά
«Ο εγκέφαλος “ξανακαλωδιώνεται” σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Διαρκώς ενισχύει και αποδυναμώνει συνδέσεις και αυτό δεν ακολουθεί ένα σταθερό μοτίβο – υπάρχουν διακυμάνσεις και φάσεις επανασύνδεσης», δήλωσε στο BBC η επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας, δρ Άλεξα Μούσλι.
Κάποιοι άνθρωποι θα φτάσουν αυτά τα ορόσημα νωρίτερα ή αργότερα από άλλους – ωστόσο οι ερευνητές σημείωσαν ότι είναι εντυπωσιακό πόσο καθαρά ξεχώρισαν αυτές οι ηλικίες στα δεδομένα.
Τα μοτίβα αυτά έγιναν ορατά μόλις τώρα, λόγω της μεγάλης ποσότητας απεικονιστικών δεδομένων που ήταν διαθέσιμα στη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Nature Communications.
Οι πέντε φάσεις του εγκεφάλου
Παιδική ηλικία – Η πρώτη περίοδος είναι αυτή κατά την οποία ο εγκέφαλος αυξάνεται ραγδαία σε μέγεθος, αλλά ταυτόχρονα «αραιώνει» την υπερβολική αφθονία συνδέσεων μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, που ονομάζονται συνάψεις, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί στην αρχή της ζωής.
Ο εγκέφαλος γίνεται λιγότερο αποδοτικός σε αυτό το στάδιο. Λειτουργεί σαν ένα παιδί που πηγαινοέρχεται σ’ ένα πάρκο, πηγαίνοντας όπου του καπνίσει, αντί να κατευθύνεται ευθεία από το σημείο Α στο σημείο Β.
Εφηβεία – Αυτό αλλάζει απότομα από την ηλικία των 9 ετών, όταν οι συνδέσεις στον εγκέφαλο περνούν από μια περίοδο αμείλικτης «εξορθολογισμένης» οργάνωσης. «Είναι μια τεράστια μεταστροφή», είπε η δρ Μούσλι, περιγράφοντας την πιο βαθιά αλλαγή ανάμεσα στις εγκεφαλικές φάσεις.
Πρόκειται επίσης για την περίοδο κατά την οποία ο κίνδυνος εμφάνισης ψυχικών διαταραχών είναι ο υψηλότερος.
Δεν προκαλεί έκπληξη ότι η εφηβεία ξεκινά γύρω από την έναρξη της ήβης, αλλά αυτά τα ευρήματα αποτελούν την πιο πρόσφατη ένδειξη ότι τελειώνει πολύ αργότερα απ’ ό,τι πιστεύαμε. Κάποτε θεωρούνταν ότι περιορίζεται στα εφηβικά χρόνια, κατόπιν η νευροεπιστήμη έδειξε ότι συνεχίζεται μέχρι τα 20, και τώρα φαίνεται να εκτείνεται έως τις αρχές των 30.
Αυτή η φάση είναι η μοναδική περίοδος κατά την οποία το νευρωνικό δίκτυο του εγκεφάλου γίνεται πιο αποδοτικό. Η δρ Μούσλι ανέφερε ότι αυτό επιβεβαιώνει πολλά μέτρα εγκεφαλικής λειτουργίας, σύμφωνα με τα οποία ο εγκέφαλος «κορυφώνεται» στις αρχές της δεκαετίας των 30, προσθέτοντας ότι είναι «πολύ ενδιαφέρον» το γεγονός ότι ο εγκέφαλος παραμένει στην ίδια φάση από τα 9 έως τα 32 έτη.
Ενήλικη ζωή – Στη συνέχεια, ακολουθεί μια περίοδος σταθερότητας, η μεγαλύτερη φάση του εγκεφάλου, η οποία διαρκεί περίπου τρεις δεκαετίες.
Οι αλλαγές είναι πιο αργές σε σχέση με το «πυροτέχνημα» των προηγούμενων φάσεων, αλλά εδώ αρχίζουμε να βλέπουμε την αντιστροφή των βελτιώσεων στην αποδοτικότητα του εγκεφάλου.
Η δρ Μούσλι σημείωσε ότι αυτό «ευθυγραμμίζεται με μια φάση πλατό στη νοημοσύνη και την προσωπικότητα», κάτι που πολλοί από εμάς έχουν παρατηρήσει ή βιώσει.
Πρώιμη γήρανση – Αυτή η φάση ξεκινά στα 66, αλλά δεν πρόκειται για μια απότομη και ξαφνική πτώση. Αντίθετα, παρατηρούνται μετατοπίσεις στα μοτίβα των συνδέσεων στον εγκέφαλο.
Αντί να λειτουργεί ως ένα ενιαίο συντονισμένο σύνολο, το όργανο χωρίζεται όλο και περισσότερο σε περιοχές που συνεργάζονται στενά μεταξύ τους – σαν τα μέλη ενός συγκροτήματος που ξεκινούν σόλο καριέρες.
Παρόλο που η μελέτη εξέτασε υγιείς εγκεφάλους, αυτή είναι επίσης η ηλικία στην οποία αρχίζουν να εμφανίζονται η άνοια και η υπέρταση, που επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου.
Ύστερη γήρανση – Στα 83, μπαίνουμε στην τελική φάση. Υπάρχουν λιγότερα δεδομένα σε σύγκριση με τις άλλες ομάδες, καθώς είναι πιο δύσκολο να εντοπιστούν υγιείς εγκέφαλοι για απεικόνιση σε αυτή την ηλικία. Οι εγκεφαλικές αλλαγές μοιάζουν με εκείνες της πρώιμης γήρανσης, αλλά είναι ακόμη πιο έντονες.
Η δρ Μούσλι ανέφερε ότι αυτό που την εξέπληξε περισσότερο ήταν το πόσο καλά «ευθυγραμμίζονται» οι διαφορετικές ηλικίες με «σημαντικά ορόσημα», όπως η ήβη, τα προβλήματα υγείας σε μεγαλύτερες ηλικίες και ακόμη και οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στις αρχές των 30, όπως η γονεϊκότητα.
«Μια πολύ ωραία μελέτη»
Η έρευνα δεν εξέτασε χωριστά άνδρες και γυναίκες, ωστόσο τίθενται ερωτήματα όπως ο αντίκτυπος της εμμηνόπαυσης.
Ο καθηγητής νευροπληροφορικής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, Ντάνκαν Άστλ, μέλος της ερευνητικής ομάδας, δήλωσε: «Πολλές νευροαναπτυξιακές, ψυχικές και νευρολογικές παθήσεις συνδέονται με τον τρόπο που είναι “καλωδιωμένος” ο εγκέφαλος. Πράγματι, οι διαφορές στη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου προβλέπουν δυσκολίες στην προσοχή, τη γλώσσα, τη μνήμη και μια ολόκληρη σειρά διαφορετικών συμπεριφορών».
Η διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας Εγκεφάλου του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, καθηγήτρια Τάρα Σπάιρς-Τζόουνς, η οποία δεν συμμετείχε στη δημοσίευση, σχολίασε: «Πρόκειται για μια πολύ ωραία μελέτη που αναδεικνύει πόσο πολύ αλλάζουν οι εγκέφαλοί μας στη διάρκεια της ζωής».
Πρόσθεσε ότι τα αποτελέσματα «ταιριάζουν πολύ καλά» με όσα γνωρίζουμε ήδη για τη γήρανση του εγκεφάλου, αλλά προειδοποίησε: «Δεν θα βιώσουν όλοι αυτές τις αλλαγές στα εγκεφαλικά δίκτυα ακριβώς στις ίδιες ηλικίες».
Πηγή: BBC
