Του Αλέξανδρου Κόρπα Πρελορέντζου
Στην ακαδημαϊκή κοινότητα, υπάρχουν λίγες αναφορές σχετικά με τα τοπικά νομίσματα και το κίνημα της αποανάπτυξης.
Βέβαια το κίνημα της αποανάπτυξης, θεωρεί ότι τα τοπικά νομίσματα διευκολύνουν την εθελοντική αποανάπτυξη, αλλά λειτουργούν και ως «εργαλεία» για την αντιμετώπιση αρνητικών επιπτώσεων της ανάπτυξης. Το συμβατικό νομισματικό σύστημα, λόγω της συνεχούς εκροής οικονομικών πόρων, από τα φτωχά τμήματα του πληθυσμού προς τα πλούσια, αυξάνει την οικονομική ανισότητα και παράλληλα μειώνει τη τοπική οικονομική δραστηριότητα. Οι μελέτες γύρω από την αποανάπτυξη, επικεντρώνονται στο διαχωρισμό της οικονομίας από το νομισματικό σύστημα της αγοράς.
Τα τοπικά νομίσματα ως ιδέα δεν είναι πρωτόγνωρη, μία πρώτη αποτύπωση δόθηκε σε προηγούμενο άρθρο στο enallaktikos.gr με τίτλο: Η κοινωνική τράπεζα της Βραζιλίας Banco Palmas, και η ανάπτυξη από τα κάτω. Στο τέλος του κειμένου είναι και το αντίστοιχο link.
Ο Irving Fisher (1933), ήταν ο συνεχιστής της ιδέας του «σφραγισμένου νομίσματος», ο οποίος μετά το κραχ του ‘30 και κατά την διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης (Great Recession) στην Αμερική, πρότεινε την ιδέα των τοπικών νομισμάτων σαν εργαλεία έκτακτης ανάγκης, για να ξεπεραστεί η αποθησαύριση και να βοηθηθεί η ανάπτυξη των τοπικών οικονομιών, ώστε να αναδιοργανωθούν τα τοπικά κέντρα της πόλης. Η έκδοση τους προήλθε από 4 διαφορετικές οργανώσεις, και συγκεκριμένα από φιλανθρωπικές οργανώσεις, με την μορφή κουπονιών για τους απόρους, από τοπικές κυβερνήσεις για να αυξήσουν τα έσοδα τους, από μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις για να γίνουν πιο ανταγωνιστικές, αλλά και από ομάδες ανέργων ανθρώπων, ώστε να μπορούν να ανταλλάσουν υπηρεσίες. Οι τοπικές κυβερνήσεις το 1932, ήρθαν αντιμέτωποι με τη μείωση των φορολογικών εσόδων και παράλληλα με την αύξηση των αναγκών των φτωχών και απόρων. Η συγκεκριμένη ιδέα ήταν ένα εργαλείο έκτακτης ανάγκης, για να δημιουργηθεί τοπική οικονομική δραστηριότητα και για να αποφευχθεί η αποθησαύριση. Κατά αυτό τον τρόπο, τα χαρτονομίσματα θα διατηρούσαν την αξία τους αφού θα σφραγίζονταν κάθε μήνα. Ο Fisher πίστευε, ότι θα δημιουργείτο οικονομική δραστηριότητα, με την επιτάχυνση της κυκλοφορίας του χρήματος, απαιτώντας περισσότερη εργασία και αγαθά. Επίσης, όσο αφορά το κραχ του ‘30, πρέπει να αναφερθεί ότι το κίνημα συνεργασίας των ανθρώπων και οι συνεταιρισμοί επωφελήθηκαν, διότι πολλοί προσέγγισαν συνεργατικά τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της εποχής.
Τα τοπικά νομίσματα, δημιουργούνται σε περιόδους μη οικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, ενώ ένα από τα πλεονεκτήματά τους είναι ότι δεν δημιουργείται πρόβλημα ρευστότητας. Στόχος των τοπικών νομισμάτων, δεν είναι να αναπαράγουν όλες τις λειτουργίες του συμβατικού χρήματος, αλλά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως ειδικού σκοπού, λόγω της ποικιλόμορφης χρησιμότητάς τους. Επιπλέον τα τοπικά νομίσματα, ως μέρος της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, σχετίζονται αρκετά με τις έρευνες γύρω από τη βιώσιμη κατανάλωση. Ταυτόχρονα η δημιουργία νομίσματος σε μία κοινότητα, ενισχύει το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού.
Βέβαια, για να αναπτυχθεί και να λειτουργήσει σε μία περιοχή ένα τοπικό νόμισμα, εξαρτάται από τις ανάγκες, τις αξίες, τις σχέσεις και την κουλτούρα της τοπικής κοινωνίας. Τα βασικότερα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίσει η ιδέα του τοπικού νομίσματος σε μία κοινωνία, είναι η έλλειψη πίστης των κατοίκων ως προς την αξιοπιστία του, η έλλειψη του συναισθήματος της αλληλοβοήθειας των κατοίκων, αλλά και ο λάθος τρόπος διαχείρισης του συστήματος από τους διαχειριστές για την κάλυψη των αναγκών.
Στο σημερινό χρηματικό σύστημα, το 90% των χρημάτων που βρίσκεται σε κυκλοφορία δημιουργείται από δάνεια ιδιωτικών τραπεζών. Από την άλλη μεριά, το κίνημα της αποανάπτυξης υποστηρίζει ότι το κράτος θα πρέπει να δημιουργεί χρήμα για τη κάλυψη των δημοσίων αναγκών, διότι οι ιδιωτικές τράπεζες προσφέρουν χρήμα υπό τη μορφή χρέους. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που έχει ξεσπάσει από το 2007 στην Αμερική και μεταφέρθηκε στην Ευρωζώνη το 2008, υπενθυμίζει ότι η οικονομική ύφεση είναι επαναλαμβανόμενο φαινόμενο. Από κοινωνική σκοπιά, το αποτέλεσμα της κρίσης του 2008 οφείλεται στο κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό της εργατικής τάξης, που μέσα από τη χρήση της χρηματοπιστωτικής οικονομίας, μπορούσε να αυξήσει την κατανάλωση και το βιοτικό της επίπεδο.
Τα τοπικά νομίσματα προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη, επικεντρωμένα στην τοπική οικονομία και στην ανοικοδόμηση του κοινωνικού κεφαλαίου, αντικαθιστώντας τη κατανάλωση υλικών. Τα τοπικά νομίσματα είναι σχεδιασμένα για να εξυπηρετούν κοινωνικούς, οικονομικούς ή περιβαλλοντικούς σκοπούς που δεν επιβραβεύονται από τα συμβατικά χρήματα. Το 2007 υπήρχαν περίπου 2.600 νομίσματα παγκοσμίως, ενώ το 2012 ήταν πάνω από 5.000 εναλλακτικά νομίσματα. Τα τοπικά νομίσματα, ως καινοτομίες βάσης της Κοινωνικής Οικονομίας, μπορούν να βοηθήσουν ιδιαίτερα στον επιθυμητό στόχο της βιώσιμης ανάπτυξης και της βιώσιμης κατανάλωσης, δημιουργώντας κοινότητες με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.
Τα τοπικά νομίσματα είναι οικονομικές πρακτικές, που στηρίζονται στην αλληλεγγύη, την συνεργασία και την αμοιβαιότητα, με αποτέλεσμα την διατήρηση του τοπικού πλούτου της κάθε περιοχής, επειδή δημιουργούν μία κλειστή τοπική αγορά, που δεν επηρεάζεται από την οικονομία της υπόλοιπης χώρας.
Τα τοπικά ή εναλλακτικά νομίσματα χωρίζονται σε τρείς κατηγορίες:
- Σε συμπληρωματικά, δηλαδή που υποστηρίζονται με πραγματικά εμπορεύματα ή με σύμβαση ορισμένου χρόνου με αμοιβή συμβατικού χρήματος.
- Σε αυτά που δεν υποστηρίζονται αλλά συνδέονται με την ανταλλαγή υπηρεσιών, όπως οι τράπεζες χρόνου.
- Σε αυτά που χαρακτηρίζονται από την αμοιβαία πίστωση, όπως τα L.E.T.S (Local Exchange Trading System ).
Περισσότερες πληροφορίες πάνω στο θέμα, θα βρείτε στο άρθρο με τίτλο: Η κοινωνική τράπεζα Banco Palmas και η ανάπτυξη από τα κάτω, στο παρακάτω link:
https://enallaktikos.gr/i-koinoniki-trapeza-tis-vrazilias-banco-palmas-kai-i-anaptyxi-apo-ta-kato/
Αλέξανδρος Κόρπας Πρελορέντζος
4/12/25
